IMG_0285 rechtop

Doornebos: ‘Er komen betere geneesmiddelen tegen Alzheimer’

‘Er wordt hard gewerkt aan geneesmiddelen tegen dementie die ook echt iets doen aan de oorzaak van de ziekte.’ Dat zei Caroline Doornebos, medical director bij MSD, maandag 13 november tijdens het Jaarevent Deltaplan Dementie in Utrecht.

15 nov 2017

Het event trok zo’n 550 bezoekers. Doornebos gaf samen met Gerard Schouw, directeur Vereniging Innovatieve Geneesmiddelen, een workshop over geneesmiddelen en dementie. ‘Nu bestaat de zorg voor mensen met dementie nog vooral uit ondersteuning via geheugenpoli’s, case managers, dementieverpleegkundigen, mantelzorgers en medicijnen die de symptomen kunnen verlichten’, aldus Doornebos. ‘Maar de verwachting is dat er binnen afzienbare termijn betere mogelijkheden komen om de ziekte eerder te diagnosticeren en behandelen.’

Vroege diagnose
De medisch directeur van MSD legde uit waarom het zo moeilijk is om een effectief geneesmiddel te vinden tegen deze ingrijpende hersenaandoening. Dat begint al bij de diagnostiek. Doornebos trok vergelijkingen met andere ziektes. ‘Je kunt geen biopt uit iemands hersenen nemen, zoals je dat wel kunt doen bij een lever of een long. Gelukkig kunnen we met PET-scans en biomarkers wel steeds beter en ook eerder vaststellen en zelfs voorspellen of iemand dementie heeft of zal krijgen. De toxische eiwitten amyloïd en tau in de hersenen spelen een cruciale rol bij de ziekte van Alzheimer. Een vroege diagnose, liefst als de persoon nog geen klachten heeft, is essentieel.’

Veelbelovend
Er zijn geneesmiddelen die de ziekte bij sommige patiënten kunnen remmen of vertragen. Hét geneesmiddel is er nog niet, maar er zijn wel veelbelovende middelen in ontwikkeling, in klinische studies waarbij wereldwijd duizenden patiënten zijn betrokken, vertelde Doornebos. ‘Er is goede hoop dat een combinatie van deze middelen over drie à vier jaar op de markt komt, en dat deze middelen uitkomst gaan bieden voor patiënten.’

Niet opgeven
Het is geen eenvoudig gevecht, vertelde Doornebos. ‘Ik werk al 27 jaar in deze sector. De afgelopen decennia hebben we miljarden geïnvesteerd in de zoektocht, waarbij helaas nog geen middelen de eindstreep haalden die echt iets doen aan de oorzaak van de ziekte. Er is wel veel kennis ontwikkeld over de opzet van klinische studies, het belang van registries, zorgvuldige diagnostiek en biomarkers. Ook is duidelijk geworden hoe belangrijk goede samenwerking is tussen wetenschappers en bedrijven die geneesmiddelen ontwikkelen. We geven niet op en zullen niet rusten voordat we met elkaar, academies en geneesmiddelenontwikkelaars, een goed middel tegen Alzheimer gevonden hebben’, zei Doornebos, verwijzend naar de Europese social media campagne #WijGevenNietOp. 

Samenwerking
Gerard Schouw benadrukte het belang van een goed investeringsklimaat voor de Nederlandse geneesmiddelensector. De overheid kan daar aan bijdragen, bijvoorbeeld in fiscaal opzicht. Als de Europese Unie op 20 november besluit dat de EMA naar Nederland komt, zou dat ook een krachtige impuls geven aan de sector, en daarmee aan onderzoek en ontwikkeling. Schouw: ‘De publieke en private sector kunnen nog veel meer samenwerken bij geneesmiddelenontwikkeling dan nu het geval is. Dementie is een uitstekend voorbeeld van een taai ziektebeeld, waar we elkaar heel hard nodig hebben. Alle hens aan dek.’ In Groot-Brittannië zit de publiek-private samenwerking rondom dementie momenteel op een hoger niveau dan in Nederland, betoogde Schouw. ‘Ik was deze zomer op een congres waarbij David Cameron dit uiteenzette. We kunnen in dit opzicht nog veel van de Britten leren.’ Een van de circa veertig deelnemers aan de workshop is als postdoc onderzoeker verbonden aan de University of Cambridge. Zij onderschreef Schouws analyse. Onderzoek kan ook in een stroomversnelling komen als er een gezamenlijke locatie is naar het voorbeeld van Cambridge Neuroscience, was de conclusie.

Memorabel
Tijdens het Jaarevent spraken de hoogleraren Philip Scheltens en Anne-Mei The respectievelijk over de medische en psychosociale aspecten van dementie. Scheltens benadrukte het belang van niet-roken, voldoende bewegen en goede voeding, om de kans op dementie zo klein mogelijk te houden. Theatermaker Adelheid Roosen vertelde in een bij vlagen emotionele videobijdrage over ervaringen met haar moeder, die Alzheimer had. ‘Ik zag haar niet verdwijnen, maar tevoorschijn komen’, was de rode draad van Roosens verhaal. ZonMw schonk in een workshop aandacht aan programma’s waarbij tal van partijen samenwerken, zoals het onderzoeks- en innovatieprogramma Memorabel.

Register
Goed nieuws was er van hersenonderzoek.nl, een initiatief van Alzheimer Nederland, Hersenstichting en VUmc Alzheimercentrum. In dit register kunnen gezonde én zieke Nederlanders zich eenvoudig registreren, door online een korte vragenlijst in te vullen. Vervolgens krijgen deze inschrijvers af en toe het vrijblijvende verzoek om aan onderzoek mee te werken, bijvoorbeeld door bloedafname. Dit levert essentiële informatie op voor diagnostiek en medische behandeling, naar het voorbeeld van de Amerikaanse Brain Health Registry. Het Nederlandse register is 21 september geopend en heeft nu al ruim zevenduizend inschrijvingen. Ook Frankrijk en Duitsland hebben interesse getoond. Caroline Doornebos toonde zich zeer enthousiast over dit initiatief. ‘Ik heb me al aangemeld. En ik roep andere Nederlanders van harte op om dit ook te doen.’

Aanmelden op hersenonderzoek.nl
Deltaplan Dementie