Wat betekent dit voor patiënten?

Geneesmiddelenbedrijven ontwikkelen nieuwe medicijnen om mensen beter te maken. Niemand heeft er iets aan als zo’n medicijn onnodig lang blijft hangen in een traag en bureaucratisch proces.

Wachttijd voor patiënten

Nederlandse patiënten wachten steeds langer op innovatieve geneesmiddelen. Door bijna een verdubbeling van de wachttijd in vier jaar loopt Nederland steeds verder achter op bijvoorbeeld Duitsland. Inmiddels is de wachttijd opgelopen tot gemiddeld 510 dagen, maar bij sommige geneesmiddelen kan het jaren duren voor ze beschikbaar zijn.

Als een medicijn in Nederland niet beschikbaar is, en in een land als Duitsland wel, ontstaat een schrijnende situatie. Een patiënt in Maastricht heeft dan niet dezelfde kansen op herstel als een patiënt die twintig kilometer verderop woont, in bijvoorbeeld Aken. Dat is onacceptabel.

Het niet-beschikbaar zijn van medicijnen heeft allerlei nadelen. Ten eerste natuurlijk voor de gezondheid, kwaliteit van leven en soms zelfs overlevingskans van de patiënt zelf. Maar ook voor de economie en samenleving heeft dit ingrijpende gevolgen. Het zorgt voor een onnodig hoog ziekteverzuim en verlies van arbeidsproductiviteit.

Hoe komen we tot een doorlooptijd sluis van 510 dagen?

De grafiek laat zien hoelang het toelatingsproces duurt van geneesmiddelen die via de zogenoemde sluis instromen in het verzekerde pakket. Hiervoor is het aantal dagen genomen vanaf het moment dat een geneesmiddel een positief advies krijgt van de Committee for Medicinal Products for Human Use (CHMP) van de EMA tot het moment dat het financiële arrangement voor het betreffende geneesmiddel van start gaat. Het geneesmiddel is dan toegelaten tot het basispakket van de zorgverzekering.

Op peildatum 1 september 2021 hebben 25 geneesmiddelen de sluisprocedure doorlopen. In bovenstaande grafiek staan ze gerangschikt naar datum van EMA-registratie. Vijf geneesmiddelen uit 2016 hebben de sluis doorlopen. Eén geneesmiddel uit 2020.

De gemiddelde (mediane) doorlooptijd van de 19 middelen uit 2016-2018 bedraagt 402 dagen. De gemiddelde (mediane) doorlooptijd van de 14 geneesmiddelen uit 2018-2020 is 510 dagen. De gemiddelde doorlooptijd van alle 25 geneesmiddelen uit de periode 2016-2020 is 431 dagen.

Voorbeeld Tagrisso© van AstraZeneca

Ernstige aandoeningen

Medicijnen die in het labyrint blijven hangen, zijn vaak gericht op ernstige aandoeningen met veel impact. Denk aan kanker en zeldzame ziekten. Die patiënten kunnen niet zo lang wachten. Maar het gaat ook over andere ziektes. Zo kwam onlangs nog in het nieuws dat middelen tegen migraine na duizend dagen nog niet toegelaten zijn. Dat is niet goed voor patiënten, maar ook niet voor onze economie en maatschappij: patiënten kunnen onnodig lang niet meedoen.

Medicijnen tegen kanker

Hoogleraar Carin Uyl-de Groot berekende in 2020 dat nieuwe kankermedicijnen in de Verenigde Staten bijna tweehonderd dagen eerder worden geregistreerd dan in Europa. De Amerikaanse medicijnautoriteit FDA doet er namelijk 181 dagen over, terwijl het de Europese EMA gemiddeld 378 dagen kost.
Ook ná de EMA-registratie zijn er opvallende verschillen tussen de Europese landen onderling, berekende Uyl. In Duitsland duurt het dan gemiddeld 17 dagen voordat het medicijn beschikbaar is voor de patiënt. In Nederland is dat 128 dagen. Daarmee staan we op de negende plaats in Europa.