Pijler 1: Onderzoek en ontwikkeling van nieuwe vaccins, diagnoses en behandelingen voor COVID-19

Geneesmiddelenbedrijven, wetenschappers, ziekenhuizen en overheden werken wereldwijd samen aan onderzoek en ontwikkeling van nieuwe vaccins, diagnoses en behandelingen voor COVID-19.

Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie WHO (update 14 mei 2021) zijn er op dit moment wereldwijd 284 kandidaat-vaccins tegen COVID-19 in ontwikkeling. 100 van deze kandidaat-vaccins worden in klinisch onderzoek al getest op mensen.

Goedkeuring
Inmiddels heeft de EMA, ruim een jaar na het uitbreken van de coronapandemie, voorwaardelijke toelating gegeven voor vier vaccins in Europa: het gaat om de vaccins van Pfizer/BioNTech, Moderna, AstraZeneca/Oxford en Janssen.

Samenwerking
Geneesmiddelenbedrijven werken nauw met elkaar en met derde partijen samen aan de ontwikkeling en productie van vaccins tegen COVID-19. Dit loopt uiteen van grote farmaceutische bedrijven, tot speciale dienstverlenende bedrijven en gespecialiseerde transporteurs.
Zo helpen Sanofi en Novartis Pfizer/BioNTech met het produceren van vaccins. Bayer gaat 160 miljoen extra vaccins van CureVac produceren. MSD gaat Johnson & Johnson helpen bij de productie van het ‘Janssen-vaccin’. En Merck levert BioNTechs LNP’s. Takeda werkt samen met het Duitse IDT Biologika. De capaciteit bij IDT, die eigenlijk was gereserveerd voor de productie van Takeda's kandidaat-vaccin tegen het denguevirus, wordt nu gebruikt voor de productie van het vaccin van Janssen.

Leden VIG
Een groot aantal leden van de Vereniging Innovatieve Geneesmiddelen is betrokken bij de ontwikkeling en productie van vaccins en geneesmiddelen voor COVID-19, zoals Pfizer, AstraZeneca, Janssen, Sanofi Pasteur en GSK. Virusremmer remdesivir van geneesmiddelenbedrijf Gilead werd vorig jaar als eerste medicijn tegen COVID-19, onder voorwaarden goedgekeurd door de Europese Commissie.

  • AbbVie

    • Als internationaal biofarmaceutisch bedrijf is AbbVie betrokken bij diverse initiatieven die een bijdrage leveren aan het bestrijden van deze crisis. Voor meer informatie over de onderzoeksinspanningen van Abbvie ga naar de website van het hoofdkantoor.
      Het bedrijf is in december 2020 een samenwerking aangegaan met Harbour BioMed en Universiteit Utrecht voor de uitvoering van klinisch onderzoek naar een COVID-19 antilichaam.

  • Amgen

    • Amgen maakt deel uit van een wereldwijd publiek-private samenwerking om COVID-19-behandelingen en vaccins te versnellen. Het bedrijf geeft doorlopende steun aan andere bedrijven, universiteiten en onderzoeksinstellingen van de overheid om samen te vechten tegen COVID-19.
      Zo werkt Amgen samen met Eli Lilly om hun COVID-19 antilichamen te produceren zodra deze goedgekeurd zijn en opgeschaald moeten worden.
      Amgens dochteronderneming deCODE in IJsland voert studies uit die bijdragen aan een beter begrip hoe het SARS-CoV-2-virus zich verspreidt en muteert.
      Daarnaast onderzoek Amgen of het medicijn Otezia als een potentiële behandeling voor COVD-19 kan dienen..

  • AstraZeneca

    • Op 29 januari heeft het Europees geneesmiddelenagentschap EMA voorwaardelijke goedkeuring gegeven voor het coronavaccin van AstraZeneca en de Universiteit van Oxford. Het gaat om een zogeheten vectorvaccin. Daarbij is genetisch materiaal van het coronavirus verpakt in een ander, onschuldig verkoudheidsvirus. Het vaccin dient twee keer te worden gegeven, en biedt een bescherming van circa 60% bij mensen van 18 jaar en ouder. Op 12 februari is de eerste persoon in Nederland gevaccineerd met het vaccin van AstraZeneca..

  • Bayer

    • Bayer investeert in onderzoek en ontwikkeling van de zogenoemde COVID-19 Therapeutics Accelerator samen met de Bill & Melinda Gates Foundation, Wellcome en Mastercard. Daarnaast deelt ze kennis met het Europese Innovation Medicine Initiative (IMI).
      Bayer ondersteunt het Duitse geneesmiddelenbedrijf CureVac met de ontwikkeling en levering van zijn kandidaat-vaccin CVnCoV tegen COVID-19. Daartoe zal Bayer zijn expertise en gevestigde infrastructuur inbrengen op gebieden zoals klinische studies, regelgevende zaken, farmacovigilantie, medische informatie, prestaties in de toeleveringsketen en ondersteuning in geselecteerde landen.

  • Biogen

    • Samen met het Broad Institute of MIT en Harvard, en Partners HealthCare, heeft Biogen een consortium opgericht dat een COVID-19 biobank bouwt en deelt. De biobank helpt wetenschappers bij het bestuderen van een grote verzameling van niet-geïdentificeerde biologische en medische gegevens, met als doel de kennis te bevorderen en te zoeken naar mogelijke vaccins en behandelingen.

  • Boehringer Ingelheim

    • Boehringer Ingelheim ondersteunt de ontwikkeling van behandelingen tegen COVID-19. Daarbij werkt het bedrijf samen met het Duitse Centrum voor Infectieus Onderzoek (DZIF) en neemt het deel aan een fast-track oproep van het Innovative Medicines Initiative (IMI) van de Europese Unie voor de ontwikkeling van behandelingen en diagnostische instrumenten voor COVID-19. Het wereldwijde onderzoeksteam screent het moleculenbestand met meer dan een miljoen compounds om nieuwe, kleine moleculen met activiteit tegen het virus te identificeren.
      Daarnaast neemt Boehringer Ingelheim deel aan een publiek-privaat consortium - Precision Medicine for more Oxygen – dat risicofactoren onderzoekt voor het ontstaan van longschade en chronische klachten na COVID-19. Het onderzoek wordt mede mogelijk gemaakt door Topsector Life Sciences & Health.
      Boehringer Ingelheim heeft zich aangesloten bij de #COVID19 Therapeutics Accelerator van de Bill & Melinda Gates Foundation.

  • Bristol Myers Squibb

    • Bristol Myers Squibb werkt samen met onderzoekers, de biotechgemeenschap en de bredere life sciences industrie aan manieren om therapieën voor COVID-19 te versnellen. Daarbij zijn onder andere 1.000 verbindingen geïdentificeerd in de stoffenbibliotheek die ter beschikking is gesteld voor het screenen op mogelijke behandelingen voor COVID-19.
      Bristol Myers Squibb evalueert bepaalde geneesmiddelen in de portefeuille die kunnen worden opgenomen in kortlopende klinische studies met nadruk op middelen die een impact kunnen hebben op de inflammatoire immuunrespons in verband met COVID-19. Het bedrijf participeert in meerdere publiek-private samenwerkingen zoals de COVID-19 Therapeutics Accelator.

  • CSL

    • CSL Behring werkt onder andere samen met Takeda om een potentiële plasma-afgeleide therapie te ontwikkelen voor de behandeling van COVID-19. Daarnaanst deelt CSL technische expertise en een donatie aan de Universiteit van Queensland voor een preklinisch ontwikkelingsprogramma voor een vaccin.
  • Eli Lilly

    • De FDA heeft een noodtoelating verleend voor een tweede behandeling van COVID-19 met antilichamen van Eli Lilly. Eerder werd al toestemming verleend voor een behandeling van mensen ouder dan 12 met milde tot matige ernstige ziekte met een hoog risico op verergering. Lilly gaat samenwerken met Amgen voor de productie van een van de antilichamen in de behandeling..

  • Gilead

    • Virusremmer remdesivir van geneesmiddelenbedrijf Gilead is, als eerste medicijn tegen COVID-19, onder voorwaarden goedgekeurd door de Europese Commissie. Dit betekent dat het medicijn binnen de Europese Unie voorgeschreven mag worden aan coronapatiënten die met een longontsteking in het ziekenhuis liggen en extra zuurstof nodig hebben. De registratie is in eerste instantie geldig voor één jaar en kan worden omgezet in een onvoorwaardelijke marktregistratie na aanlevering en toetsing van aanvullende data.

  • GSK

    • GSK werkt met verschillende partners samen om zo snel en veilig mogelijk potentiële COVID-19-vaccins en -behandelingen te ontwikkelen. De samenwerking met Medicago is het verst. De twee geneesmiddelenbedrijven kondigden in een persbericht aan dat hun kandidaat-vaccin klaar is om fase 3 van de ontwikkeling in te gaan. GSK werkt verder onder meer samen met Sanofi Pasteur en Clover Biopharmaceuticals aan de ontwikkeling van andere kandidaat-vaccins.
      Sanofi en GSK kondigden 22 februari aan met hun aangepaste coronavirusvaccin te beginnen aan een fase II studie. Het oorspronkelijke vaccin van de bedrijven mislukte nadat bleek dat er te weinig antigeen werd opgewekt bij mensen boven de 50. De bedrijven denken dat dit lag aan onvoldoende concentratie van het antigeen. Als de studie succesvol is zal er een grootschalige fase III studie beginnen in het tweede kwartaal.
      Met CureVac werkt GSK aan een volgende generatie coronavirusvaccins om de nieuwe varianten aan te pakken. Er wordt een nieuwe lijn mRNA vaccin-kandidaten opgezet die mogelijk meerdere coronavirusvarianten aan kunnen pakken en mogelijk ook andere luchtwegvirussen. De bedrijven hopen in 2021 hun vaccin op de markt te hebben.
      GSK en Vir Biotechnology gaan samen werken met de Britse National Health Service in een studie naar een nieuw monoklonaal antilichaam voor de behandeling van patiënten met het coronavirus. Het middel gaat getest worden op poliklinische patiënten met milde tot matige vormen van COVID-19.

  • Janssen Vaccines

    • Janssen Vaccines, onderdeel van Johnson & Johnson, draagt sinds het begin van de uitbraak van het coronavirus eind 2019, op verschillende manieren bij aan oplossingen om deze pandemie onder controle te krijgen. Vanaf het moment dat de genetische code van het virus bekend werd, werkt een onderzoeksteam in Leiden onophoudelijk aan de ontwikkeling van een vaccin tegen het coronavirus.
      Dit heeft ertoe geleid dat Janssen op 18 maart goedkeuring heeft gekregen van de Europese Commissie voor de voorwaardelijke toelating van het coronavaccin van geneesmiddelenbedrijf.
      Moederbedrijf Johnson & Johnson heeft samen met het Amerikaanse ministerie van Volksgezond ruim $ 1 miljard geïnvesteerd in dit onderzoek. Daarnaast werkt Johnson & Johnson samen met het Rega-Instituut voor Medisch Onderzoek, Universiteit van Leuven (België), aan het identificeren van bestaande of nieuwe verbindingen met antivirale activiteit tegen COVID-19 die kunnen helpen bij de behandeling van de huidige uitbraak.

  • Menarini Group

    • Menarini Group heeft met Credo Diagnostics Biomedical een test ontwikkeld voor de diagnose van SARS-CoV-2 en andere luchtwegaandoeningen. De uitslag van de test volgt in 20 minuten.

  • MSD

    • MSD heeft zich sinds de uitbraak van de COVID-19-pandemie volledig ingezet voor de ontwikkeling van een effectieve reactie daarop. Klik hier voor een overzicht van de inspanning van het bedrijf.
      Eind januari liet MSD weten te stoppen met de ontwikkeling van een mogelijk vaccin tegen het coronavirus. Dit na zwakke resultaten van vroege studies. Het bedrijf heeft wel aangekondigd door te gaan met de ontwikkeling van een behandeling tegen het coronavirus. Uit ongepubliceerde fase III studie data zou blijken dat het overlijdensrisico en de kans op ademhalingsfalen vermindert.
  • Novartis

    • Na het uitbreken van de coronapandemie heeft Novartis snel R&D-capaciteit, geneesmiddelen, expertise in klinische proeven en filantropische hulp gemobiliseerd om de pandemie aan te pakken. Samen met partners in de zorg onderzoekt Novartis het effect van 15 bestaande geneesmiddelen bij coronapatiënten - zowel op wereldwijde schaal als in Nederland - in 35 klinische studies.
      Daarnaast is continuïteit van zorg van groot belang voor patiënten. Daarom heeft Novartis in reactie op de eerste lockdown een samenwerking met longartsen opgestart. Zij kunnen hun ernstig astmatische patiënten de mogelijkheid bieden om hun geneesmiddelen thuis toegediend te krijgen.
      Novartis heeft een overeenkomst getekend om de productie van het coronavirusvaccin van Pfizer en BioNTech te ondersteunen. de productie zal plaatsvinden in Zwitserland en beginnen in het tweede kwartaal. Verscheping zal dan in het derde kwartaal beginnen.
      Klik hier voor een totaaloverzicht van alle inspanningen op het gebied van onderzoek en ontwikkeling van geneesmiddelen en vaccins voor corona.

  • Pfizer

    • De Europese Commissie heeft op 21 december goedkeuring gegeven voor (voorwaardelijke) markttoelating van het mRNA-vaccin van Pfizer/BioNTech, na een positieve beoordeling van de EMA eerder die dag. Het vaccin was al goedgekeurd door de Britse en de Amerikaanse medicijnagentschappen. In een artikel in Nature Medicine staat dat het Pfizer/BioNTech coronavirusvaccin bescherming zou moeten bieden tegen zowel de Britse als de Zuid-Afrikaanse variant van het coronavirus.
      Op 6 januari zijn de ziekenhuizen in Nederland gestart met het vaccineren van zorgpersoneel met het vaccin van Pfizer/BioNTech.
      Pfizer heeft een vijfpuntenplan uitgebracht waarin de biofarmaceutische sector wordt opgeroepen zich te verbinden tot een samenwerking om COVID-19 te bestrijden.

  • Roche

    • Roche werkt proactief samen met alle partijen om hen te ondersteunen in de strijd tegen corona en te komen met oplossingen voor de langere termijn. Daarbij richt ze zich op de vraag naar testmaterialen en andere zorgproducten. Daarnaast doet het bedrijf onderzoek naar de behandelopties voor de longontsteking van coronapatiënten.
  • Sanofi

    • Sanofi en GSK gaan met hun aangepaste coronavirusvaccin beginnen aan een fase II studie. Het oorspronkelijke vaccin van de bedrijven mislukte nadat bleek dat er te weinig antigeen werd opgewekt bij mensen boven de 50. De bedrijven denken dat dit lag aan onvoldoende concentratie van het antigeen. Als de studie succesvol is zal er een grootschalige fase III studie beginnen in het tweede kwartaal.
      Sanofi werkt ook samen met de Biomedical Advanced Research and Development Authority (BARDA) aan een nieuw COVID-19-vaccin. Daarbij bouwt het bedrijf voort op de eerdere ontwikkeling van een kandidaat SARS-vaccin met behulp van Sanofi's recombinant-DNA-technologie. Daarnaast deelt Sanofi zijn ervaring en expertise op het gebied van R&D met CEPI om vaccinoplossingen te bevorderen.
      Daarnaast ondersteunt Sanofi Pfizer/BioNTech om dit jaar 100 miljoen doses van hun vaccin te produceren. Sanofi gaat in een fabriek in Frankrijk flesjes vullen. Ze gaan hier in juli mee beginnen. Sanofi heeft ook Johnson & Johnson hulp aangeboden bij de productie van coronavirusvaccins. De productie zal in het derde kwartaal beginnen en ongeveer 12 miljoen doses per maand zijn.

  • Takeda

    • Takeda werkt samen met andere toonaangevende plasma-ondernemingen aan de ontwikkeling van een hyperimmuun globuline in de wereldwijde strijd tegen COVID-19.
      Daarnaast werkt Takeda samen met overheidsinstanties en andere farmaceutische bedrijven binnen het Innovative Medicines Initiative (IMI) in Europa aan de ontwikkeling van diagnostiek voor COVID-19 en remmers om toekomstige uitbraken te helpen voorkomen.