Ziekenhuisverplaatste zorg

Ziekenhuisverplaatste zorg (ZVZ) is medisch-specialistische zorg die voorheen in het ziekenhuis plaatsvond, maar nu thuis of op een andere locatie dichtbij huis wordt gegeven. De medisch specialist blijft wel eindverantwoordelijk. Ook geneesmiddelen kunnen ziekenhuisverplaatste zorg mogelijk maken. Denk bijvoorbeeld aan thuisbehandeling met specialistische, vaak intraveneuze of subcutane medicatie.

In plaats van naar de dagbehandeling te gaan, krijgt de patiënt het geneesmiddel thuis toegediend door een gespecialiseerde verpleegkundige of soms zelf of door een partner/verzorger na instructie. De medicatie en materialen worden doorgaans door de ziekenhuisapotheek voorbereid en geleverd. Monitoring, bijwerkingencontrole en de behandelbeslissing blijven bij het ziekenhuis.

Het gaat dus niet om gewone tabletten die iemand sowieso thuis slikt, maar om behandelingen die medisch gezien ziekenhuisinfrastructuur of specialistische toediening vereisen.

Voorwaarden

Geneesmiddelen maken ZVZ mogelijk wanneer ze:

• Stabiel en voorspelbaar werken, zodat frequent ziekenhuiscontact niet nodig is.
• Thuis veilig kunnen worden toegediend, bijvoorbeeld via een infuus, injectie of draagbaar toedieningssysteem.
• Goed kunnen worden bewaakt met duidelijke afspraken over bijwerkingen, laboratoriumcontroles en escalatie bij problemen.
• Zelftoediening toelaten, wat vaak de voorkeur heeft boven professionele thuistoediening wanneer dat medisch verantwoord is.

Een concreet voorbeeld: iemand die eerder elke week naar het ziekenhuis moest voor een infuus, krijgt hetzelfde middel nu thuis via een verpleegkundige. De behandeling is niet ‘minder medisch’. De locatie en organisatie veranderen, niet de specialistische verantwoordelijkheid.

Verder is het belangrijk dat er een duidelijk zorgplan waarin staat wie verantwoordelijk is voor voorschrijven, levering, toediening, monitoring en noodzorg. En niet elke patiënt of woning is geschikt. Hygiëne, cognitie, mantelzorgbelasting, stabiliteit van de ziekte en toegang tot hulp bij complicaties tellen mee.

Care Coalition

Het samenwerkingsverband CareCoalition onderzoekt of duurzaam verplaatsen van ziekenhuiszorg de druk op de dagbehandeling of poliklinieken kan verlichten. Binnen dit verband werken zorgverleners, beroepsverenigingen, zorgverzekeraars en andere experts op het gebied van financiering en regelgeving samen met geneesmiddelenbedrijven. De farmaceutische bedrijven hebben een coördinerende rol en de aangesloten zorgprofessionals focussen op de inhoud. Iedereen werkt belangeloos samen om de ambitie van de CareCoalition te realiseren.

De samenwerking heeft onder meer drie routekaarten opgeleverd voor ziekenhuisverplaatste zorg: 1. voor behandeling thuis door een verpleegkundige, 2. voor behandeling thuis door de patiënt zelf en 3. voor behandeling in de wijk door een verpleegkundige.

Bevindingen

Bij behandelingen tegen kanker kan een andere manier van toedienen leiden tot minder ziekenhuiszorg. Onderzoek van onder meer het Spaarne Gasthuis laat zien dat patiënten subcutane geneesmiddelen (injecties onder de huid) veilig zelf kunnen toedienen. In theorie kan daardoor meer dan 90% van deze middelen door patiënten zelf worden toegediend, in plaats van door een specialistische verpleegkundige in het ziekenhuis of bij de patiënt thuis.

Daarnaast toont onderzoek van het Erasmus MC aan dat bij infuusbehandelingen volgens het Connect & go‑principe de actieve verpleegkundige tijd vóór en na de infusie met 55% afneemt. Bij die behandeling is het infuus aangesloten op een mobiel systeem, waardoor patiënten zich tijdens de behandeling vrij kunnen bewegen in of buiten het ziekenhuis.

(Pharmaceutisch Weekblad, 2026: Veilig opschalen van alternatieve toediening kankermedicatie)