Soms ging het om een bijwerking die niet klopte. Soms om de angst dat een medicijn ‘meer kwaad dan goed’ zou doen. Zulke gesprekken kostten tijd. Maar als vanzelfsprekend nam ik die altijd, omdat de juiste informatie essentieel is. Want alleen als mensen begrijpen hoe en waarom ze een geneesmiddel gebruiken, kunnen ze het ook goed gebruiken.
Die twijfel over geneesmiddelen is vandaag de dag niet afgenomen. Integendeel. Desinformatie over medicijnen is een hardnekkig obstakel in de dagelijkse zorgpraktijk. Dat de Dag van Verantwoord Medicijngebruik (#DvVM), georganiseerd door het Instituut Verantwoord Medicijngebruik, dit jaar in het teken staat van medische desinformatie is daarom helaas broodnodig.
Dagelijkse praktijk
Meer dan 60% van de mensen maakt zich zorgen over medische desinformatie op internet. Zo blijkt uit onderzoek van het Instituut Verantwoord Medicijngebruik (IVM). Ruim de helft van de mensen komt medische desinformatie tegen op social media, maar veel mensen weten niet goed hoe medische desinformatie te herkennen [1].
Uit onderzoek van de KNMG blijkt dat 85 procent van de artsen te maken heeft gehad met patiënten die verkeerde medische informatie meenemen naar de spreekkamer. Meer dan de helft van hen ervaart dit wekelijks of zelfs dagelijks [2].
Dat betekent in de praktijk: extra uitleg geven, misverstanden rechtzetten en soms opnieuw het gesprek voeren over een behandeling die al was gestart. In een zorgsysteem dat al onder druk staat, brengt dat extra druk mee.
Grote gevolgen
Dat medische desinformatie geen marginaal probleem is, blijkt ook uit wetenschappelijk onderzoek. Een recente internationale reviewstudie laat zien dat onjuiste medische informatie wijdverbreid is, vooral online, en aantoonbaar samenhangt met slechtere gezondheidskeuzes door patiënten [3].
De onderzoekers beschrijven dat desinformatie onder meer leidt tot het uitstellen of vermijden van effectieve behandelingen; verkeerd gebruik of voortijdig stoppen met medicatie; en groeiend wantrouwen richting zorgverleners en medische wetenschap.
Ook in toonaangevende medische tijdschriften, zoals The BMJ, wordt geconcludeerd dat medische desinformatie directe gevolgen kan hebben voor gezondheid en therapietrouw [4]. De Wereldgezondheidsorganisatie spreekt in dit verband van een ‘infodemic’: een overvloed aan informatie waarin het voor mensen steeds lastiger wordt om betrouwbare informatie te herkennen [5].
Geen bijzaak, maar voorwaarde
Voor bedrijven die nieuwe medicijnen ontwikkelen, is dit een herkenbaar en relevant vraagstuk. Veel innovatieve geneesmiddelen zijn complex. Ze worden gebruikt bij ernstige ziekten en vragen om goede uitleg en begeleiding.
De leden van de Vereniging Innovatieve Geneesmiddelen werken dagelijks aan onderzoek, klinische studies en het verzamelen van kennis over de werking en veiligheid van nieuwe geneesmiddelen. Dat is een zorgvuldig en langdurig proces. Maar die informatie moet vervolgens ook op de juiste manier geïnterpreteerd, vertrouwd en toegepast worden in de praktijk. Gebeurt dat niet, dan ontstaat het risico dat patiënten terughoudend worden bij behandelingen die hen kunnen helpen. Zorgdragen voor betrouwbare, begrijpelijke informatie en ontkrachten van misinformatie zijn daarom randvoorwaarden voor verantwoord gebruik.
Niet alles slikken
Heb je als patiënt een vraag of twijfels, dan wil je snel en veilig geholpen worden. Daarom ben ik zo blij met de lage drempel van een apotheek. Je kunt er zonder afspraak je vraag stellen. En natuurlijk zijn andere betrouwbare informatiebronnen, zoals een arts, een patiëntenorganisatie, de bijsluiter of een website als apotheek.nl ook uitstekende opties om een vraag aan te stellen.
Daarom ben ik zo enthousiast over het thema van dit jaar ‘Samen tegen medische desinformatie. Je hoeft niet alles te slikken.’ Het Instituut voor Verantwoord Medicijngebruik stelt: Samen maken we impact. Daar ben ik het roerend mee eens. Dus laten we als patiëntenorganisaties, zorgverleners, toezichthouders en geneesmiddelenbedrijven de handen ineenslaan en een vuist maken tegen medische desinformatie.
Want hoe beter we samen zorgen voor betrouwbare informatie, hoe groter de kans dat medicijnen ook in de praktijk kunnen doen wat ze beloven.
Voetnoten
[1] IVM (2026): Resultaten onderzoek Medicijnpanel[2] KNMG (2023): Medische desinformatie: een veelvoorkomend fenomeen in de spreekkamer
[3] Public Health Reviews (2024): Health misinformation and public health: a systematic review
[4] BMJ (2025): Health misinformation and disinformation: the risks to public health
[5] World Health Organization (WHO): Infodemic management
Verder lezen
- Instituut Verantwoord Medicijngebruik: Toolbox Medische desinformatie DvVM