‘De jaaroverzichten van onder meer Science, Scientific American, National Geographic en het Smithsonian Magazine laten zien dat vooruitgang vaak zit in kleine stappen en verfijning: gerichter behandelen, eerder ingrijpen en beter begrijpen hoe ziekten ontstaan en zich ontwikkelen’, aldus Bertens.
Individuele genbewerking
Eén van de meest besproken medische gebeurtenissen van 2025 was de behandeling van een baby met een uiterst zeldzame, levensbedreigende stofwisselingsziekte. Artsen ontwikkelden speciaal voor deze patiënt een speciale vorm van genbewerking, uniek voor die baby. Daarmee werd een genetische fout gecorrigeerd in een leverenzym dat voorkomt dat het giftige ammoniak zich in het bloed ophoopt.
Na enkele maanden bleek baby KJ beter te groeien, meer eiwitten te kunnen verdragen en minder aanvullende medicatie nodig te hebben. Het ging om een gepersonaliseerde behandeling. Bertens: ‘De onderzoekers zien in deze behandeling een mogelijk model voor andere zeer zeldzame aandoeningen waarbij elke patiënt individuele genetische mutatie heeft. Maar gematigd enthousiasme is op zijn plaats. Er zijn ook nog open vragen over veiligheid, schaalbaarheid en kosten.’
Nieuwe antibiotica
Ook op het terrein van infectieziekten was er vooruitgang. Twee nieuwe antibiotica tegen gonorroe doorliepen met succes fase 3-studies en werden vervolgens goedgekeurd. ‘Dat is opmerkelijk, omdat de bacterie die de ziekte veroorzaakt in toenemende mate resistent is geworden tegen bestaande behandelingen’, duidt Bertens.
De nieuwe middelen behoren tot andere klassen dan de huidige standaardtherapieën en kunnen oraal worden ingenomen. Onderzoekers benadrukken dat dit geen definitieve oplossing is voor het resistentieprobleem. Bertens: ‘Wel is het een belangrijke aanvulling op een steeds smaller wordend arsenaal.’
Rol van zenuwcellen bij uitzaaiingen
In onderzoek naar kanker richtte een opvallende studie zich op de rol van zenuwcellen bij tumorgroei. Wetenschappers zagen dat zenuwcellen, die signalen doorgeven in ons zenuwstelsel, ook mitochondriën (een soort energiefabriekjes) doorgeven aan kankercellen.
Kankercellen krijgen daardoor meer energie, wat ze sterker en beweeglijker maakt. Dat extra beetje energie lijkt vooral belangrijk te zijn wanneer kankercellen zich losmaken en uitzaaien naar andere plekken in het lichaam.
Het verschijnsel werd waargenomen in celkweken, diermodellen en in menselijk tumorweefsel. De bevinding helpt verklaren waarom het onderbreken van zenuwverbindingen soms effect heeft op tumoren. ‘Het onderzoek is nu nog fundamenteel van aard’, licht Bertens toe. ‘Maar op termijn zou het gebruikt kunnen worden bij de ontwikkeling van nieuwe behandelstrategieën.’
Eiwit dat ontstaan kanker remt
Bij alvleesklierkanker, een ziekte die vaak pas laat wordt ontdekt, boekten onderzoekers vooruitgang in het begrijpen van de vroege stadia. In laboratoriumonderzoek bleek dat het blokkeren van een specifiek eiwit kan voorkomen dat voorlopercellen kwaadaardig worden.
‘Omdat er al geneesmiddelen bestaan die dit eiwit remmen, ontstaat de mogelijkheid om deze aanpak verder te onderzoeken bij mensen met een verhoogd risico’, legt Bertens uit. ‘Vooralsnog gaat het om preklinisch onderzoek.’
Bredere effecten van vaccins
In 2025 kwamen vaccins niet alleen in beeld als bescherming tegen infecties. Grote bevolkingsstudies suggereerden dat het gebruik van sommige vaccins samenhangen met een lager risico op andere aandoeningen. Bertens geeft een voorbeeld: ‘Mensen die het gordelroosvaccin kregen, lieten een lagere kans op dementie, beroertes en hartaanvallen zien.’
Wel plaatst hij hier een kanttekening bij: ‘De studies tonen verbanden, geen oorzakelijk bewijs. Desondanks dragen deze inzichten wel bij aan een bredere discussie over de rol van het immuunsysteem bij chronische ziekten en ouderdomsaandoeningen.’
Rol van AI bij onderzoek
Als laatste stipt Bertens de rol van kunstmatige intelligentie. AI speelt een steeds grotere rol in wetenschappelijk onderzoek. Grote taalmodellen en andere AI-systemen werden ingezet om experimenten te ontwerpen, data te analyseren en nieuwe toepassingen voor bestaande geneesmiddelen te identificeren.
Bertens benadrukt dat de resultaten wisselend waren. ‘In sommige gevallen versnelde AI het onderzoek aanzienlijk, maar de “human in the loop” blijft doorgaans nodig. Er is absoluut reden voor veel enthousiasme over de mogelijkheden en toepassingen van AI. Maar een doorlopend debat over de betrouwbaarheid en grenzen van de technologie is onmisbaar.’
Geen doorbraak, wel beweging
De medische verhalen van 2025 zijn kenmerkend voor hoe vooruitgang doorgaans ontstaat, vindt Bertens. ‘De medische vooruitgang is voortdurend in ontwikkeling, maar doorbraken komen zelden in grote stappen dankzij spectaculaire vondsten.’
‘Vaker ontstaat vooruitgang door een reeks gerichte, kleine stappen die soms pas jaren later hun weg naar de praktijk vinden. Juist die opeenstapeling van kleine stappen is bepalend voor de zorg van morgen.’
Bronnen:
- Science: Science’s breakthroughs—and breakdowns—of the year, from renewable energy to AI
- Smithsonian Magazine: The Ten Most Significant Science Stories of 2025, From Medical Breakthroughs to an Interstellar Visitor
- Scientific American: 10 Transformational Health Discoveries of 2025
- National Geographic: 9 medical breakthroughs that gave us hope in 2025