Farmaceutische sector essentieel voor het concurrentievermogen van Europa 

De sector geneesmiddelenproducenten investeert jaarlijks circa €55 miljard in onderzoek en ontwikkeling (R&D) in Europa en realiseert een exportwaarde van ongeveer €320 miljard. Daarmee levert de sector de grootste bijdrage aan het Europese handelsoverschot, groter dan die van alle andere sectoren samen. De economische betekenis van innovatieve geneesmiddelen is daarmee nauw verweven met de brede welvaart, werkgelegenheid en strategische autonomie van Europa.

Europa verliest terrein

Tegelijkertijd staat de Europese positie onder druk. In de afgelopen twintig jaar verloor Europa ongeveer 25% van zijn wereldwijde aandeel in farmaceutische investeringen aan andere regio’s. Waar de R&D-uitgaven in de Europese Unie tussen 2010 en 2022 gemiddeld met 4,4% per jaar groeiden, lag dit groeitempo in de Verenigde Staten op 5,5% en in China zelfs op 20,7% per jaar. Deze verschillen illustreren hoe snel het mondiale speelveld verschuift en hoe kwetsbaar de Europese concurrentiepositie is geworden.

Deze ontwikkeling raakt niet alleen de industrie, maar ook de beschikbaarheid van nieuwe behandelingen voor patiënten en de strategische weerbaarheid van Europa in tijden van geopolitieke en gezondheidscrises.

Nederlandse bijdrage

Ook Nederland levert een concrete bijdrage aan deze Europese positie. De Nederlandse geneesmiddelenproductie vertegenwoordigt een jaarlijkse productiewaarde van circa €6,8 miljard. Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek steeg in 2024 de exportwaarde van geneesmiddelen en farmaceutische producten samen met €5,3 miljard ten opzichte van een jaar eerder, vooral door een toename van het exportvolume. Deze productgroep behoort structureel tot de belangrijkste Nederlandse exportcategorieën, naast onder meer machines en apparaten, overige chemische producten, aardolieproducten en landbouw- en voedingsmiddelen.

Deze cijfers onderstrepen dat innovatieve geneesmiddelen niet alleen van belang zijn voor gezondheid en zorg, maar ook een wezenlijke rol spelen in het Nederlandse en Europese verdienvermogen.

Voor Nederland geldt dat deze sterke uitgangspositie geen vanzelfsprekendheid is. In het rapport-Wennink wordt benadrukt dat Nederland alleen internationaal concurrerend kan blijven in sleuteltechnologieën – waaronder farmaceutische innovatie en biotechnologie – als gericht wordt geïnvesteerd in talent, infrastructuur, opschalingscapaciteit en een voorspelbaar innovatieklimaat. Initiatieven zoals het plan voor Biotech Nexus sluiten hierbij aan door te streven naar een samenhangend ecosysteem voor biotechnologie, van onderzoek en klinische ontwikkeling tot productie en markttoepassing.

Zonder dergelijke gerichte keuzes dreigt ook Nederland terrein te verliezen in een internationaal steeds competitiever speelveld.

De tien voorstellen van EFPIA

Om het concurrentievermogen, de veiligheid en de welvaart van Europa te versterken, heeft EFPIA tien concrete voorstellen gepresenteerd. Deze voorstellen vormen een samenhangend pakket en bestrijken zowel het Europese innovatie-ecosysteem als de nationale toegang tot innovatieve geneesmiddelen:

1. Zorg voor een best-in-class bescherming van intellectueel eigendom en innovatie-incentives, zodat Europa aantrekkelijk blijft voor onderzoek en ontwikkeling.
2. Moderniseer het regelgevend kader en de aanpak van klinisch onderzoek, zodat deze beter aansluiten bij snelle wetenschappelijke en technologische ontwikkelingen.
3. Vergroot de coherentie tussen gezondheids-, milieu- en chemische regelgeving, om onbedoelde belemmeringen voor innovatie te voorkomen.
4. Verbeter de toegang tot financiering voor innovatie en verminder administratieve complexiteit voor onderzoekers en bedrijven.
5. Zorg voor een Europees handelsbeleid dat sleutelindustrieën ondersteunt en strategische afhankelijkheden vermindert.
6. Versterk de Strategic Dialogue on Pharmaceuticals tussen Europese instellingen, lidstaten en de sector.
7. Verhoog de netto publieke investeringen in farmaceutische innovatie op nationaal niveau, in lijn met economische en maatschappelijke ambities.
8. Neem alle aspecten van waarde mee in HTA-, prijs- en vergoedingsbesluiten, inclusief gezondheidswinst, kwaliteit van leven en maatschappelijke impact.
9. Bouw kostenbeheersingsmaatregelen geleidelijk af en handhaaf de Europese Transparency Directive om voorspelbaarheid en vertrouwen te vergroten.
10. Bied ruimte voor vrije vaststelling van introductieprijzen binnen Europese markten om innovatie te stimuleren.

Volgens EFPIA is het essentieel dat deze voorstellen in samenhang worden opgepakt. Alleen dan kan Europa zijn positie als wereldwijde koploper in geneesmiddelenontwikkeling behouden en versterken.

Investeren in gezondheid én concurrentiekracht

De Vereniging Innovatieve Geneesmiddelen onderschrijft deze analyse. Een sterk, voorspelbaar en samenhangend innovatieklimaat is essentieel om Europa en Nederland aantrekkelijk te houden voor onderzoek, ontwikkeling en productie van innovatieve geneesmiddelen. Dat is nodig om het concurrentievermogen van de economie te versterken, maar ook om te borgen dat patiënten in Nederland en Europa tijdig toegang blijven houden tot nieuwe en effectieve behandelingen.

Bronnen 

• EFPIA: European pharmaceuticals key to strengthening EU competitiveness
• EFPIA: 10 actions for competitiveness, growth and security
• KPMG & VIG: Footprintstudie Geneesmiddelenproductie in Nederland (2024)
• Centraal Bureau voor de Statistiek: Nederland Handelsland 2025: Internationale handel in goederen
• Rabobank: Hoeveel kunnen de R&D-uitgaven nog stijgen? (2024)