Peter Bertens, strategisch adviseur innovatie bij de Vereniging Innovatieve Geneesmiddelen (VIG), leverde een bijdrage aan de middag met een presentatie over de gevolgen van geopolitieke ontwikkelingen voor de Nederlandse zorgpraktijk. ‘De Verenigde Staten zetten geneesmiddelen steeds nadrukkelijker in als geopolitiek instrument’, waarschuwt Bertens.
Ongemakkelijke positie
Waar medicijnen lange tijd buiten handelsconflicten bleven, gebruikt de VS inmiddels importheffingen, handelsonderzoeken en individuele bedrijfsdeals om prijzen te drukken en investeringen af te dwingen. Dat beleid is gericht op het verlagen van de Amerikaanse geneesmiddeluitgaven, maar heeft volgens Bertens wereldwijde effecten.
Een belangrijk kantelpunt daarbij is dat Europese prijzen nu expliciet meewegen in de aangekondigde Amerikaanse prijsmodellen. Ook Nederlandse prijsafspraken tellen mee. Daarmee bevindt Nederland zich in een ongemakkelijke positie. De Nederlandse markt is met 0,5 tot 1 procent van de wereldomzet klein, maar fungeert wel als referentieland. ‘Nederland is te klein om risico te nemen, maar groot genoeg om invloed te hebben’, stelde Bertens.
Investeringen lekken weg
Volgens Bertens vergroot dat de kans dat geneesmiddelenbedrijven terughoudender worden om nieuwe producten snel in Nederland te introduceren. Lagere prijzen in een referentieland drukken direct op de opbrengsten elders.
De gevolgen daarvan zijn volgens hem inmiddels zichtbaar. ‘Grote investeringen in productie en onderzoek verschuiven richting de Verenigde Staten, terwijl Europese projecten worden uitgesteld of heroverwogen. Ook Nederland ziet investeringsplannen op pauze gezet worden.’
Zorg raakt achterop
Die verschuiving raakt meer dan alleen de economie. ‘Minder investeringen betekenen ook minder klinisch onderzoek, een latere instroom van innovatieve therapieën en minder mogelijkheden voor artsen om ervaring op te doen met nieuwe behandelvormen’, aldus Bertens.
Tegelijkertijd groeit de strategische afhankelijkheid. Waar eerder zorgen bestonden over afhankelijkheid van Aziatische grondstoffen, dreigt nu een nieuwe afhankelijkheid van de VS als het gaat om innovatieve geneesmiddelen en productiecapaciteit.
Nederland op kruispunt
Aan het einde van zijn presentatie betoogde Bertens dat Nederland op een kruispunt staat. Aan de ene kant ligt een koers waarin primair wordt gestuurd op kostenbeheersing en lage geneesmiddelenuitgaven. Die benadering houdt de zorguitgaven op korte termijn laag, maar gaat gepaard met beperkte investeringen, trage toegang tot innovaties en een steeds grotere afhankelijkheid van het buitenland. ‘Wie inzet op lage kosten alleen, accepteert ook structurele kwetsbaarheid’, waarschuwde Bertens.
De andere route vraagt om een actief innovatiebeleid, waarin Nederland investeert in randvoorwaarden voor onderzoek, productie en markttoegang. Dat betekent snellere beschikbaarheid van nieuwe behandelingen, een sterkere positie voor artsen en patiënten en behoud van kennis, werkgelegenheid en economische waarde. ‘Nederland heeft alles in zich om de rol van innovatieleider op te pakken. Laten we er met alle partijen in het zorgveld voor zorgen dat we die rol verzilveren.’
