Een wake-upcall voor Europa en wat dit betekent voor Nederland

Beleidsbeslissingen op zowel EU- als nationaal niveau beïnvloeden het klimaat voor farmaceutisch onderzoek, ontwikkeling en de toegang van patiënten tot innovatie. Het beschouwen van gezondheid en innovatieve geneesmiddelen als strategische investeringen op de lange termijn zou kunnen bijdragen aan economische groei, de duurzaamheid van de gezondheidszorg en toekomstige medische vooruitgang.

In wezen is de brief een oproep tot nauwere samenwerking tussen overheden, gezondheidszorgstelsels en de farmaceutische industrie om ervoor te zorgen dat Europa een toonaangevende regio blijft op het gebied van medische innovatie.

Als lid van de VIG beschouw ik deze brief niet als een abstracte Europese kwestie. Ik zie het als een directe oproep tot actie voor Nederland.

De cijfers liegen niet

In 1990 was Europa goed voor 43 procent van de wereldwijde farmaceutische R&D. Tegenwoordig bedraagt dat percentage slechts 31 procent en het blijft dalen. Het aantal commerciële klinische proeven in Europa is in één decennium gehalveerd tot slechts 9 procent van het wereldwijde totaal. China heeft Europa inmiddels ingehaald op het gebied van klinische proeven, farmaceutische octrooien en de ontwikkeling van nieuwe geneesmiddelen. Naast deze dalende cijfers zien we dat ongeveer 40 procent van de nieuw goedgekeurde therapieën Europese patiënten nooit bereikt. Degenen die er wel toegang toe krijgen, wachten gemiddeld bijna 600 dagen op behandeling.

In Nederland zijn deze cijfers eveneens zorgwekkend. Slechts 54 procent van de innovatieve behandelingen is beschikbaar voor Nederlandse patiënten. De gemiddelde wachttijd bedraagt 493 dagen [1]. Het aantal klinische studies daalde met 46 procent, van 660 studies in 2021 tot 354 in 2025 [2].

Dit zijn geen abstracte statistieken. Het zijn symptomen van een sector die niet het klimaat krijgt dat nodig is om te floreren. Dit raakt ons allemaal en bovenal de patiënten. Zij moeten langer wachten, lopen behandelingen mis en vinden het steeds moeilijker om toegang te krijgen tot de beste zorg die de wetenschap te bieden heeft.

Meer dan een probleem van één land

Uit de open brief blijkt duidelijk dat dit niet louter een probleem van één land is. Het is een strategische uitdaging voor Europa. De VS en China hebben alleen al in de afgelopen twee jaar meer dan 600 miljard dollar aan investeringen in de farmaceutische sector aangekondigd. Europa verliest terrein en loopt het risico te weinig te doen en dat ook nog eens te laat.

De brief van de negen voorzitters is glashelder: als Europa niet de juiste voorwaarden schept, zullen investeringen in de volgende generatie geneesmiddelen elders plaatsvinden. Dit heeft niet alleen gevolgen voor de toegang van patiënten vandaag, maar ook voor de banen van morgen, de kenniseconomie en het ecosysteem van de life sciences.

Het potentieel is er

Wat mij opvalt aan dit debat is dat Nederland niet in een zwakke positie verkeert. Integendeel. Nederland beschikt over universiteiten van wereldklasse, een uitstekende infrastructuur en een lange traditie van nationale en internationale samenwerking. In het regeerakkoord worden de life sciences expliciet genoemd als een van de vier prioritaire groeisectoren. De ambitie en het potentieel zijn aanwezig.

Maar ambitie zonder uitvoering is een belofte die niet wordt nagekomen.

De open brief vertaalt zich voor mij in één concrete prioriteit voor Nederland: de Life Sciences & Health sector erkennen als een nationaal strategisch goed, met interministeriële verantwoordelijkheid en kaders voor waardebepaling die de volledige maatschappelijke waarde van innovatieve geneesmiddelen weerspiegelen voor patiënten, de economie, het gezondheidszorgstelsel en de nationale veerkracht.

In de praktijk betekent dit wat mij betreft een fundamentele verbetering van de toelatingsprocedures, een investeringsklimaat dat klinisch onderzoek aantrekt en een beoordeling van geneesmiddelen die verder kijkt dan alleen de kosten en de brede toegevoegde waarde erkent. Het rendement op investeringen in innovatieve geneesmiddelen is aanzienlijk en vraagt om een dergelijke aanpak. Elke euro die in innovatieve behandelingen wordt geïnvesteerd, levert de Europese economie bijna zes euro op door lagere ziekenhuiskosten en een productiever, gezonder leven.

De keuze van Europa & gedeelde verantwoordelijkheid

De open brief sluit af met een krachtige boodschap: het verhaal van Europa hoeft er niet een te zijn van verval en afhankelijkheid. Het kan een verhaal zijn van vernieuwing en veerkracht. Die keuze ligt bij de nationale leiders en bij ons allemaal als burgers.

Dit is een krachtige boodschap van negen Europese bedrijven die naar mijn mening dient als een dringende oproep aan iedereen die werkzaam is in het ecosysteem van de levenswetenschappen om het leven van mensen te verbeteren. Ik kijk ernaar uit om samen met u hieraan te werken.

Bronnen: