Tijdens het World EPA Congress in Amsterdam, waar ik namens de Vereniging Innovatieve Geneesmiddelen (VIG) aanwezig was, stonden geopolitiek en Most-Favoured Nation (MFN-)beleid hoog op de agenda. De onzekerheid die hiermee gepaard gaat, werd opnieuw duidelijk in een sessie van Neil Grubert. Zijn analyse liet zien hoe sterk internationale politieke en economische ontwikkelingen inmiddels doorwerken in de geneesmiddelensector, zowel in de Verenigde Staten als Europa en Azië.
Prijsbeleid als geopolitiek instrument
Grubert ging onder meer in op het Amerikaanse initiatief om handelstarieven en MFN-beleid in te zetten. Dat zou een revolutionaire ontwikkeling kunnen zijn: een duidelijke stap richting de introductie van internationale referentieprijzen voor geneesmiddelen in de Verenigde Staten.
Wanneer de grootste geneesmiddelenmarkt ter wereld zulke instrumenten inzet, blijft dat niet zonder gevolgen. Amerikaans beleid werkt vrijwel altijd door in de rest van de wereld. Besluiten in Washington kunnen daarmee een kettingreactie veroorzaken in prijsstelling, investeringen en markttoegang in andere landen.
Snelle opkomst van China
Tegelijkertijd verschuift het mondiale speelveld ook door de sterke opkomst van Azië, en met name China. Het land investeert al jaren strategisch in onderzoek en ontwikkeling, productiecapaciteit en (toegang tot) innovatie.
Daar komt bij dat beleidskeuzes daar vaak snel en coherent worden doorgevoerd, met enorme effecten vanwege de grootte van de Chinese markt. Gericht stimuleringsbeleid, investeringen in infrastructuur en de implementatie van digitale innovaties versterken elkaar. Dat blijkt ook uit cijfers. In 2024 heeft China qua aantal voor het eerst de Verenigde Staten ingehaald in de ontwikkeling van nieuwe geneesmiddelen.
Gevolgen voor Europa
Voor Europa zijn de mogelijke implicaties groot, volgens Grubert. Wanneer handelstarieven of beleidsmaatregelen investeringen richting de Verenigde Staten trekken, kan dat gevolgen hebben voor het Europese ecosysteem van onderzoek, productie en introductie van nieuwe geneesmiddelen.
Zo verplaatst klinisch onderzoek zich bijvoorbeeld nu al, met impact op het verdienvermogen van onze kenniseconomie en op de mogelijkheid voor artsen om patiënten toegang te geven tot de nieuwste behandelingen (en daar zelf ook ervaring mee op te doen).
Geneesmiddelenbeleid volop in beweging
Tegelijkertijd werkt Europa hard aan belangrijke beleidsdossiers. Denk aan de implementatie van de EU HTA-verordening, de herziening van de EU Pharma Package, de Clinical Trial Regulation en bijvoorbeeld de Urban Wastewater Treatment Directive.
Ook in Nederland staat het geneesmiddelenbeleid volop in beweging, met onder meer de ontwikkeling van een toekomstbestendig stelsel voor geneesmiddelen, een mogelijke vernieuwing van het Geneesmiddelenvergoedingssysteem (GVS) en een herziening van de Wet geneesmiddelenprijzen (Wgp).
Samenhangend ecosysteem nodig
Al die beleidsinitiatieven hebben vanuit beleidsperspectief hun eigen doelen en logica. Tegelijkertijd is er één overkoepelend systeemvraagstuk dat steeds nadrukkelijker op tafel komt te liggen: creëren we, Europees én nationaal, uiteindelijk een farmaceutisch ecosysteem dat in samenhang aantrekkelijker wordt dan dat van andere regio’s? Of juist minder aantrekkelijk?
Los van de geïsoleerde effecten van één beleidselement, is het totaalbeeld van wet- en regelgeving en de gevolgen daarvan, bijvoorbeeld op het vergoedingslandschap en het onderzoeks- en investeringsklimaat, hierbij doorslaggevend.
Snelheid versus voorspelbaarheid
De mondiale dynamiek maakt dat spanningsveld steeds zichtbaarder, aldus Grubert. In de Verenigde Staten neemt de snelheid van beleidsvorming toe, maar daarmee ook de volatiliteit. Europa beweegt doorgaans langzamer, maar biedt meer stabiliteit. China laat zien hoe krachtig snel en strategisch industriebeleid kan zijn. Wat weegt uiteindelijk zwaarder voor publieke en private partijen in ons ecosysteem en uiteindelijk voor patiënten: snelheid of voorspelbaarheid?
Heldere antwoorden zijn er nog niet. Maar de strategische vragen liggen wel scherp op tafel.
- Hoe beïnvloeden geopolitieke keuzes investeringsstromen in R&D en productie?
- Wat betekent internationaal prijsreferentiebeleid voor innovatie en toegang?
- Hoe houden we regelgeving, betaalbaarheid en concurrentiekracht met elkaar in balans?
- En hoe positioneert Europa zich in een wereld waarin ook China nadrukkelijk aan de deur klopt?
Dialoog nodig
Voor mij was de sessie van Grubert een duidelijk signaal dat het speelveld en de reikwijdte daarvan sterk aan het veranderen is. Geneesmiddelenbeleid gaat allang niet meer alleen over nationale keuzes in zorg en budgetten, maar steeds vaker ook over geopolitiek, industriebeleid en internationale concurrentie.
Juist daarom is het belangrijk dat beleidsmakers, zorgpartijen, bedrijven en onderzoekers in Europa en Nederland het gesprek blijven voeren over de samenhang, voorspelbaarheid en richting van het geneesmiddelenbeleid. Iedere partij heeft daarbij zijn eigen, legitieme belangen. Tegelijkertijd is er ook een gedeeld belang dat ons verbindt: duurzame en tijdige toegang tot (innovatieve) geneesmiddelen voor patiënten.
Of dat doel te realiseren is, wordt mede bepaald door de manier waarop de betrokken partijen in Europa en Nederland zich in deze mondiale dynamiek positioneren. Namens de VIG denk ik graag over die positionering mee.
Verder lezen
TrumpRx.gov is live: wat het Amerikaanse geneesmiddelenbeleid betekent voor Nederland