Het MAUG-advies beoogt handvatten te bieden voor maatschappelijk aanvaardbare uitgaven aan geneesmiddelen. Dat doel deelt de sector. Tegelijkertijd laat het rapport volgens de VIG onvoldoende zien hoe sterk de wereld rondom geneesmiddelenontwikkeling is veranderd en wat dat betekent voor Nederland. Juist die context is essentieel om tot toekomstbestendig beleid te komen.
Geopolitieke realiteit ontbreekt in MAUG-advies, maar leeft in Tweede Kamer
Een belangrijke blinde vlek in het huidige debat is de internationale dynamiek. De Verenigde Staten hebben aangekondigd geneesmiddelenprijzen voortaan te willen koppelen aan de laagste prijzen in vergelijkbare landen, waaronder Europese lidstaten. Nederland, dat al jaren stuurt op lage geneesmiddelenuitgaven, fungeert daarbij als referentieland.
Die positie brengt risico’s met zich mee. Voor geneesmiddelenbedrijven wordt de Nederlandse markt strategisch gezien steeds gevoeliger, omdat lage prijzen directe gevolgen kunnen hebben voor de dominante Amerikaanse markt. Het MAUG-advies gaat aan deze geopolitieke realiteit voorbij, terwijl die wel degelijk invloed heeft op de beschikbaarheid van innovatieve geneesmiddelen voor Nederlandse patiënten.
Het is positief dat meerdere fracties in schriftelijk overleg over MAUG vragen hebben gesteld over het effect van de geopolitieke verhoudingen op beschikbaarheid van geneesmiddelen. Helemaal omdat de huidige VWS-minister minder blijk van bewustwording toont. In reactie op een brandbrief van VIG, Nefemed en Diagned over het effect van geopolitieke ontwikkelingen geeft de minister van VWS aan ‘vooralsnog geen aanleiding te zien om aanvullende analyses te doen naar eventuele effecten op de beschikbaarheid van en toegang tot nieuwe genees- en hulpmiddelen in Nederland.’
Lage prijzen, maar trage toegang
Nederland is Europees kampioen kostenbeheersing: de uitgaven aan geneesmiddelen zijn stabiel en blijven zelfs achter bij de groei van andere zorguitgaven. Tegelijkertijd duurt het gemiddeld 459 dagen voordat een nieuw geneesmiddel de patiënt bereikt; voor middelen in de sluis zelfs bijna twee jaar.
Die combinatie van lage prijzen en trage toegang zet de aantrekkelijkheid van Nederland als ‘thuismarkt’ onder druk. Het MAUG-advies dreigt dit verder te verergeren, terwijl juist snelheid, voorspelbaarheid en samenwerking nodig zijn.
Waarde van innovatie breder dan gezondheidswinst alleen
Het rapport stelt gezondheidswinst centraal in prijsbepaling en toont minder betalingsbereidheid voor zogeheten stapsgewijze innovaties, zoals gebruiksvriendelijkere toedieningsvormen. Dat lijkt logisch, maar doet geen recht aan het perspectief van patiënten. Uit onderzoek van Samhealth, in opdracht van de VIG, blijkt namelijk dat patiënten waarde hechten aan innovaties die elders in de zorg kosten besparen, bijvoorbeeld door minder ziekenhuisopnames of minder thuiszorg; ook als die innovaties duurder zijn.
Bovendien gaat een puur theoretisch model van maatschappelijk surplus voorbij aan de realiteit van geneesmiddelenontwikkeling, waarin hoge risico’s en veel mislukte trajecten horen bij enkele succesvolle doorbraken. Zonder oog voor dat economische fundament komt innovatie onder druk te staan.
Bredere benadering wenselijk
De VIG pleit daarom voor een bredere benadering in het vervolg van het politieke debat: met aandacht voor geopolitieke ontwikkelingen, economische randvoorwaarden en het patiëntenperspectief. Een impactanalyse van het MAUG-advies kan helpen om deze effecten inzichtelijk te maken. De sector staat klaar om hierover in gesprek te gaan en bij te dragen aan oplossingen die innovatie, toegankelijkheid én betaalbaarheid verbinden.
Verder lezen
- VIG position paper: Reflectie op het rapport maatschappelijk aanvaardbare uitgaven aan geneesmiddelen
- Brandbrief: Zorgproducenten waarschuwen voor verregaande verschraling van zorg door handelsoorlog
- Onderzoek Samhealth: Patiënten: ‘Wachten op nieuwe medicijnen duurt te lang in Nederland’