In Nederland is toegang tot de nieuwste medicijnen niet zo vanzelfsprekend als je van een zeer welvarend land mag verwachten. Veel patiënten moeten nog maanden wachten op de nieuwste medicijnen, soms langer dan een jaar.
Dit speelt precies op het moment dat de druk op de zorg toeneemt door vergrijzing, personeelstekorten en een groeiende zorgvraag. Tegelijkertijd staat de Nederlandse economie onder druk en neemt de internationale concurrentie om kennis, talent en investeringen toe.
Gezondheid, zorg en economie zijn geen gescheiden werelden. Ze versterken elkaar of verzwakken elkaar, afhankelijk van de keuzes die we maken. Kiezen voor versterken betekent dat beleidsmakers strategischer moeten kijken naar investeringen die de gezondheid van patiënten verbeteren, de duurzaamheid van de gezondheidszorg versterken en op termijn economische groei en zekerheid opleveren.
Wat kiest Nederland?
Nederlandse patiënten wachten gemiddeld 459 dagen op toegang tot innovatieve geneesmiddelen nadat deze voor de Europese markt zijn goedgekeurd . In diverse andere Europese landen gaat dat aanzienlijk sneller.
Dat betekent dat bewezen effectieve behandelingen in Nederland later beschikbaar komen. Gezondheidswinst blijft liggen. Artsen werken langer met oudere therapieën die minder medische voordelen bieden dan de nieuwste middelen.
Het oponthoud zit in de besluitvorming over vergoeding en toegang, waarbij de Nederlandse benadering sterk gericht is op kostenbeheersing. Daardoor zijn de uitgaven aan nieuwe geneesmiddelen uitstekend onder controle, maar wel ten koste van de toegang, innovatie en langetermijneffecten.
Besluitvorming duurt in Nederland lang en is vaak onvoorspelbaar. Dat vertraagt niet alleen de komst van nieuwe behandelingen voor patiënten, maar maakt Nederland ook minder aantrekkelijk voor klinisch onderzoek en investeringen.
Tegelijk is de internationale context fundamenteel veranderd. Geneesmiddelenmarkten zijn sterk met elkaar verweven. Prijzen in kleine landen zoals Nederland kunnen doorwerken in grote markten als de VS . in zo’n systeem wordt vroege introductie risicovol, als snelheid en voorspelbaarheid ontbreken.
Zo ontstaat goedbedoeld beleid dat onbedoeld de rem zet op medische vernieuwing én op economische waarde.
van de mensen met kanker is vijf jaar na de diagnose nog in leven. Die overlevingskans stijgt elk jaar door betere diagnostiek en behandelingen . Maar de toegang tot nieuwe oncolytica in Nederland verslechtert elk jaar; inmiddels is zestig procent ervan niet beschikbaar voor Nederlandse patiënten goedgekeurd .
aan zorgkosten worden jaarlijks bespaard door de inzet van geneesmiddelen en vaccins. De sector draagt €8,5 miljard bij aan de economie en biedt werk aan 26.000 mensen . Wanneer innovatie en onderzoek verschuiven naar andere regio’s raakt dat niet alleen patiënten, maar ook de economie.
klinische studies in 2025 gaven naar schatting 50.000 mensen in Nederland toegang tot de nieuwste therapieën . Voor sommige patiënten is deelname aan onderzoek hun enige behandeloptie. Minder klinisch onderzoek betekent dus direct minder vroege toegang tot nieuwe zorg.
ziekenhuisdagen in Nederland kunnen worden voorkomen door de inzet van innovatieve geneesmiddelen en vaccins. Dat verlaagt de druk op de zorg aanzienlijk. Andere en vroegtijdige inzet van geneesmiddelen draagt bij aan het oplossen van ongeveer 14% van het personeelstekort in de zorg.
Innovatie die niet of pas laat bij patiënten terechtkomt, mist haar doel. Maar innovatie die structureel elders landt, betekent ook verlies van kennis, investeringen en werkgelegenheid.
Effectieve zorg voorkomt langdurige uitval, beperkt vervolgzorg en ondersteunt arbeidsproductiviteit. Een voorspelbaar en aantrekkelijk innovatieklimaat trekt onderzoek en investeringen aan. Gezondheid, economie en welvaart zijn daarmee direct met elkaar verbonden.
Als Nederland goede en toegankelijke zorg serieus neemt én zijn verdienvermogen wil behouden, vraagt dat om een andere balans. Niet door kostenbeheersing los te laten, maar door gezondheid en innovatie te zien als investeringen in de toekomst.
Dat betekent snellere en voorspelbare besluitvorming na Europese goedkeuring. Beleid dat medische innovatie waardeert in plaats van vertraagt. En een samenhangende aanpak waarin toegang tot zorg, klinisch onderzoek en economische kracht elkaar versterken.
Dat is geen belang van één sector. Het is een gezamenlijke opgave.
Blijven we accepteren dat nieuwe behandelingen te laat bij patiënten terechtkomen en economische waarde weglekt?
Of kiezen we ervoor dat innovatie op tijd landt; bij mensen, in ziekenhuizen en in Nederland?
Nederland staat voor een keuze.
Wat we vandaag besluiten, bepaalt de zorg en de welvaart van morgen.
Bronnen:
[1] Patients W.A.I.T. indicator 2024 (IQVIA, EFPIA)
[3] Relatieve overleving per jaar vanaf diagnose (NKR-cijfers)
[4] Patients W.A.I.T. indicator 2024 (IQVIA, EFPIA)
[5] De bruto toegevoegde waarde van de gehele farmaceutische industrie bedroeg in 2024 (voorlopige cijfers) €10,6 miljard (SBI-code C21, CBS). Daarvan is in onze berekening 80% toegeschreven aan de innovatieve geneesmiddelensector (het EU27-brede aandeel, zoals vastgesteld door Copenhagen Economics).
[6] Werkgelegenheid in de gehele farmaceutische industrie (SBI-code C21, CBS) in 2024 (voorlopige cijfers), minus de werkgelegenheid die de productie van grondstoffen biedt.
[7] Het aantal mensen dat in 2025 deelnam aan een klinische studie in fase I, II, III of IV, volgens de Citeline Trailtrove database (geraadpleegd: januari 2026)
[8] Het aantal van 50.000 deelnemers aan klinisch onderzoek is een schatting op basis van sectorrapportages. Er bestaat geen centrale landelijke telling van het daadwerkelijke aantal onderzoeksdeelnemers. Wel worden het aantal benodigde onderzoeksdeelnemers en het aantal studies administratief bijgehouden. Het aantal beoogde onderzoeksdeelnemers in 2025 betrof 186.792 en er werden in dat jaar 555 nieuwe dossier ingediend voor geneesmiddelenonderzoek (CCMO: Cijfers Nederland 2025: infographic)
[9] Een Belgische studie laat zien dat geneesmiddelen die na 1999 zijn geïntroduceerd samenhangen met een afname van ongeveer 20% van het aantal ziekenhuisdagen. In Nederland waren er in 2023 1,4 miljoen ziekenhuisopnames met een gemiddelde ligduur van 5,1 dagen, samen goed voor circa 7,1 miljoen ziekenhuisdagen. Als dit aantal zonder geneesmiddelen 20% hoger zou zijn, komt dat uit op ongeveer 8,9 miljoen ziekenhuisdagen. Het gebruik van geneesmiddelen leidt daarmee naar schatting tot een besparing van ongeveer 1,8 miljoen ziekenhuisdagen.
[10] Verlaging van het personeelstekort in de zorg (VIG, PwC Strategy&)
