Voorheen werkte Marie-José Beenders als verpleegkundige op de IC/CC en later op de hartfalen-poli. ‘Daar komen patiënten die later allemaal een nierfunctiestoornis krijgen. Ook in onze huidige huisartsenpraktijk met 5500 mensen zitten veel hartfalen- en diabetespatiënten, en daarvan heeft een grote groep nierschade.’
Real life evidence project
Marie-José en de andere POH’s in haar praktijk hebben veel vrijheid, beslissingsruimte en tijd voor de patiënt; een half uur maar liefst. ‘Wel is de huisarts uiteraard eindverantwoordelijk. Zelf heb ik als aandachtsgebied: bloeddruk en de cardiovasculaire zorg, waar ook diabetes onder valt. Omdat bij ál deze groepen de nierfunctie wordt gecheckt, hoort nierzorg hier automatisch bij.’ Patiënten met nierschade komen dus meteen in beeld. ‘Meten is weten,’ bevestigt de POH. Maar ja, binnen het deel ‘gezonde mensen’ is er natuurlijk een onzichtbare groep met schade. Marie-José schat: zo’n 10 procent. Wat kunnen we daarmee?
‘Ons richten op preventie,’ denkt Marie José. En daar is in woonplaats Leende al best wat ervaring mee, getuige het real life evidence project ‘Gezond Dorp’.
‘Gezonde snackbar’
Twee artsen startten in 2016 dit project in Leende, waarvan ruim de helft van de bewoners 60-plus is. Het stoelt op vier pijlers: gezonde voeding, meer bewegen, ontspanning & sociale contacten en slaap & bioritme. De focus ligt op leefstijlgerelateerde problematiek als diabetes, hypertensie, obesitas, metabool syndroom. Dat zijn de belangrijkste risicofactoren voor nierziekten.
‘Het project begon met een groep van zo’n 300 mensen. Die begonnen met koolhydraatarm eten. Die deelnemers vielen af, hadden minder medicatie nodig en zagen er gezond uit. Op verjaardagen of langs de lijn met voetbal werd het onderwerp van gesprek, waardoor meer mensen gingen meedoen. Op de tweede informatieavond kwamen ruim duizend mensen af. Het werd een olievlek. Heel Leende was op de hoogte. Zelfs de supermarkt kocht gezondere producten in, en de snackbar paste het assortiment aan, tot en met zelfgemaakte, koolhydraatarme mayonaise.’
Het resultaat mocht er zijn. Zo bleek vorig jaar dat landelijk de gewichtstoename 6 procent was. Maar in Leende bleef het gewicht gemiddeld hetzelfde. Marie-José: ‘In onze huisartspraktijk zien we steeds meer mensen met een lager gewicht en afgenomen cholesterol. Er zijn zelfs diabetespatiënten die nu zonder medicatie en insuline kunnen. Als je bedenkt dat 30 procent van deze patiënten nierschade heeft, dan is ook op dat vlak de winst duidelijk. Dus ja, we moeten eigenlijk van GezondDorp naar GezondLand!’
‘M’n leven weer terug’
In het halve uur dat nierpatiënten bij Marie-José in de praktijk zijn, is er voldoende tijd om een en ander te bespreken. ‘De mensen voelen zich gehoord en dat creëert een vertrouwensband. Daardoor krijg ik ook bekentenissen te horen; de een heeft een frietje mét gegeten en de ander heeft te weinig bewogen. Dan oordeel ik niet, maar we zijn in gesprek.’
En zo was er die 81-jarige mevrouw met hart- en nierfalen (resp. een pompkracht van 24 procent en een nierfunctie van 21). Ze was uitbehandeld. ‘Ze was haar begrafenis al aan het regelen, vertelde ze. Omdat in die tijd net de effectiviteit van de SGLT2 aan het licht was gekomen, durfde ik dat nog wel te proberen bij haar. De meeste hartfalenpatiënten knappen in een paar dagen behoorlijk op. Lang verhaal kort: ze voelde zich de week erna stukken beter en een jaar later bleek haar nierfunctie van 21 naar 30 te zijn gestegen, en had ze een EF van 35 procent. “Ik had mijn begrafenis al afgezegd en durf inmiddels weer afspraken te maken en allerlei dingen te doen. Ik heb mijn leven terug!” had ze gejubeld. Dat is echt dankzij de medicatie van de laatste 10 jaar.’
Wit brood en pizza
Maar ja, wat in Leende gebeurt, is nog niet landelijk doorgedrongen. Wat ontbreekt er nog aan de huidige nierzorg, volgens Marie-José? Wederom de aandacht voor preventie, vindt ze. ‘En dat begint bij het vertellen aan basisschoolkinderen wat gezonde voeding is. Want sommige ouders weten het ook niet. Die eten 9 witte boterhammen overdag, 3 plakken ontbijtkoek en halen ’s avonds friet, pizza of Chinees. Maar zonder vezels of vitamines ren je richting overgewicht, diabetes en hart- en vaatziekten. Tja, dan is het niet gek dat er wekelijks maar liefst duizend mensen diabetes type 2 krijgen, volgens het RIVM. Dat moet en kan echt anders.’