AI ontwikkeling innovatie R&D
Onze kijk op

Prijsstelling van medicijnen

Dat we ziekten zo veel beter kunnen bestrijden dan bijvoorbeeld twintig of vijftig jaar geleden, is voor een belangrijk deel te danken aan geneesmiddelenbedrijven. Om dit te kunnen blijven doen, moeten zij hun prijzen zó stellen dat zij voldoende winst maken. Alleen dán kunnen zij ook de medicijnen van morgen ontwikkelen, tegen ziektes waarop we nu nog geen antwoord hebben. Dit wordt ook wel het innovatiemodel genoemd.

Scroll om meer te ontdekken

In het kort:

  • Medicijnontwikkeling is kostbaar, tijdrovend en risicovol. Dat blijkt ook uit overheidsrapporten en analyses van gezondheidseconomen.
  • Wereldwijd nemen bedrijven bijna driekwart van de investeringen in medicijnontwikkeling voor hun rekening. De totale investeringen in R&D voor medicijnontwikkeling bedroegen $ 300 miljard in 2020 (bron: SiRM, 2022).
  • Maar de prijs van een nieuw medicijn is niet zozeer gebaseerd op kosten, als wel op de waarde van het geneesmiddel én de noodzakelijke investeringen in de medicijnen van morgen.
  • De medicijnprijs in de media, is niet de werkelijk betaalde prijs. Daar gaan bij innovatieve geneesmiddelen namelijk nog openbare en vertrouwelijke kortingen vanaf, waarna netto gemiddeld iets meer dan de helft van deze prijs overblijft (bron: Kamerbrief voortgang financiële arrangementen geneesmiddelen 2025).
  • Hoewel Nederland minder dan één procent van de geneesmiddelenmarkt vertegenwoordigt, heeft het land een grote invloed op prijsstellingen in andere landen die de prijs in Nederland daarbij laten meewegen. Daarom is het belangrijk om bij beslissingen over de nationale prijs van geneesmiddelen ook het internationale speelveld mee te wegen (ontdek meer: Internationale referentieprijzen).

Langer en gezonder leven

Medicijnen hebben belangrijke opbrengsten voor mens en samenleving. Iedereen wil gezond zijn en gelukkig oud worden. Wij leven al veel langer dan onze opa’s en oma’s. Onze kinderen zullen nog ouder worden. Dat heeft diverse oorzaken. Soms gaat het om verbeteringen van leefstijl; Nederlanders roken bijvoorbeeld veel minder dan 50 jaar geleden. Ook betere diagnostiek en operatietechnieken spelen een rol. Een belangrijke oorzaak is daarnaast dat er steeds betere innovatieve geneesmiddelen komen, bijvoorbeeld tegen kanker.

Opbrengsten van medicijnen

Medicijnen zorgen niet alleen voor een langer leven, in betere gezondheid. Ze sparen ook andere zorgkosten uit en ze verhogen de arbeidsproductiviteit. Het is dus reëel om te kijken naar de kosten én opbrengsten van medicijnen, maar dat laatste aspect krijgt in ons land minder aandacht. Nederland let scherper dan veel andere Europese landen op de prijs en doelmatigheid van een medicijn. De keerzijde daarvan is dat Nederlandse patiënten vanwege langdurige prijsonderhandelingen langer moeten wachten op een nieuw medicijn dan patiënten in andere Europese landen, zoals Duitsland.

Prijsbepaling

Het is interessant om iets meer te begrijpen van medicijnontwikkeling. Hieronder wordt uitgelegd hoe kostbaar, tijdrovend en risicovol het vaak is. Toch baseren farmaceutische bedrijven hun vraagprijs niet zozeer op kosten. Ze kijken bij de prijsbepaling vooral naar de waarde van het medicijn voor de patiënt, de zorg en de maatschappij. Verder letten ze erop dat de medicijnen van vandaag hoog genoeg zijn om de ontwikkeling van de medicijnen van morgen te betalen. Anders droogt de stroom innovatieve medicijnen snel op.

Kostbaar, tijdrovend en risicovol

De ontwikkeling van krachtige medicijnen is kostbaar, tijdrovend en risicovol. De ontwikkeling van één nieuw, uitvoerig getest en goedgekeurd medicijn kan al snel enkele miljarden euro’s kosten, hoewel dat sterk verschilt per medicijn en de kosten meestal niet goed aan één specifiek medicijn zijn toe te schrijven. Onderweg zijn er veel afvallers, in het lab of tijdens onderzoek met patiënten. Gemiddeld haalt maar 1 van de 10.000 onderzochte werkzame stoffen de eindstreep. Het hele proces van preklinisch onderzoek (in het lab), via klinisch onderzoek (met patiënten) tot en met registratie en vergoeding van een nieuw medicijn kost doorgaans 10 à 12 jaar. Mogelijk kan het in de komende jaren wat sneller en dus goedkoper, dankzij de komst van artificial intelligence (AI) en dankzij een nieuw vergoedingsstelsel in Nederland, dat volgens het ministerie van VWS in 2027 ingaat.

Risico aandurven

Gelukkig zijn er farmaceutische bedrijven die dit aandurven. Zonder dat lef zou de stroom aan medicijninnovaties snel opdrogen, want hoewel universiteiten veel belangrijk werk doen aan de basis van een nieuw medicijn, komt driekwart van de investeringen in medicijnontwikkeling van bedrijven. Het is begrijpelijk dat de bedrijven hun investering voldoende willen laten renderen zodat er voldoende kapitaal beschikbaar is om nieuwe investeringen te kunnen blijven doen. Dat is de levensader voor de medicijnen van morgen. Tegelijkertijd is het eveneens logisch dat de overheid en verzekeraars goed letten op prijsstelling, want het is belangrijk dat we ook in de toekomst als samenleving de benodigde medicijnen kunnen betalen. Ook bij een steeds groter aanbod van innovatieve medicijnen en een vergrijzende bevolking.

Aanvaardbaar

In Nederland voeren bedrijven daarom steeds intensievere gesprekken met de overheid, verzekeraars en hun eigen hoofdkantoren, om tot een voor iedereen acceptabele prijsstelling te komen. Zodra een nieuw medicijn in het verzekerde pakket zit, kun je spreken van een maatschappelijk aanvaardbare prijs. Anders komt het er niet in. Overheid, verzekeraars, artsen en bedrijven kijken ook steeds nadrukkelijker naar doelmatigheid van nieuwe, door de EMA goedgekeurde medicijnen. Hoe doen ze het in de praktijk, zijn ze hun prijs wel waard, werkt een andere dosering misschien beter? Als innovatieve geneesmiddelensector werken we graag aan deze doelmatigheidsstudies mee, mits er een medische reden is om zo’n studie te starten.

Feiten

  • De uitgaven aan geneesmiddelen laten als aandeel van de totale zorguitgaven een dalende trend zien. De netto uitgaven (de totale kosten van geneesmiddelen na kortingen, vergoedingen en andere verrekeningen) aan geneesmiddelen vormden in 2024 4,2% van de totale zorguitgaven. In 2020 lag dat 0,8 procentpunt hoger: 5,0%.
  • Wat u in de media ziet, is niet de nettoprijs. De openbare prijzen zijn namelijk de oorspronkelijke vraagprijzen. Na openbare en vertrouwelijke kortingen (door prijsonderhandelingen) VWS blijft daar gemiddeld iets meer dan de helft van over. In 2024 lag het mediane onderhandelingsresultaat zelfs 2,6 procentpunt scherper dan het kortingsniveau dat het Zorginstituut op basis van deze gedefinieerde maatschappelijke maatstaven adviseerde.

Prijsstelling van medicijnen

Wat bepaalt eigenlijk de prijs van een geneesmiddel? In deze animatie laten we zien hoe kosten voor onderzoek, ontwikkeling en productie samenkomen in de prijs van medicijnen.

Gerelateerde artikelen