De Verenigde Staten willen dat Amerikaanse patiënten niet méér betalen voor geneesmiddelen dan patiënten in landen met een vergelijkbaar welvaartsniveau. Met een set maatregelen willen ze een einde maken aan het vermeende ‘global freeloading’ door andere landen, ofwel dat andere rijke landen onvoldoende zouden bijdragen aan farmaceutische innovatie, terwijl die landen wel van die innovatie profiteren [1].
Het Amerikaanse beleid heeft directe gevolgen voor Europa en Nederland. Nederland geldt als land voor prijsreferentie in twee van de drie Amerikaanse rekenmodellen: GLOBE en GUARD. Deze twee rekenmodellen moeten nog van kracht gaan, maar de Nederlandse prijsafspraken worden nu al meegewogen in lanceerbeslissingen van bedrijven. En er zijn eerste signalen van een daling in het aantal geneesmiddellanceringen in Europa, al staat de exacte rol van MFN daarin nog niet vast.
Ook klinkt steeds meer door dat het Amerikaanse beleid over méér gaat dan alleen lagere prijzen. De overheid merkt de farmaceutische en biotechnologische sector aan als belangrijk voor de nationale veiligheid. Daarom zal beleid dat de Amerikaanse controle over de toeleveringsketens in de biofarmaceutische sector vergroot, waarschijnlijk blijven bestaan, ook na het Trump-tijdperk [35, 36].
*Let op: MFN-pricing is niet hetzelfde als de ‘most-favored-nation treatment’ van de Wereldhandelsorganisatie (WTO), die over gelijke behandeling van handelspartners gaat.*
De Amerikaanse overheidsorganisatie CMS (Centers for Medicare & Medicaid Services) wil per geneesmiddel dat binnen Medicare wordt vergoed een internationale referentieprijs vaststellen, die als richtpunt geldt voor de Amerikaanse vergoeding [2]. Daarvoor gaat CMS geneesmiddelenprijzen uit negentien economisch vergelijkbare landen gebruiken, waaronder Nederland.
Medicare is de verzekering voor Amerikanen van 65 jaar en ouder en bepaalde mensen met een beperking. Deze verzekering dekt geneesmiddelen die via een zorgverlener worden toegediend (bijvoorbeeld via een infuus in het ziekenhuis of een kliniek).
CMS wil de nettoprijzen van geneesmiddelen, die binnen Medicare worden vergoed, in negentien economisch vergelijkbare landen in kaart brengen [2]. Daartoe zijn de rekenmodellen GLOBE en GUARD voorgesteld als verplichte modellen.
Het GLOBE-model (Global Benchmark for Efficient Drug Pricing) is een door CMS voorgesteld verplicht model voor geselecteerde geneesmiddelen binnen Medicare Part B. Volgens de laatste stand van zaken start het model op 1 oktober 2026 en loopt het tot en met 2031. De toepassing van het model kan doorlopen tot 2033 [2].
Aan geneesmiddelenbedrijven wordt gevraagd om informatie over de prijs aan te leveren. Doet het bedrijf dat niet, dan gebruikt CMS openbare informatie of maakt het een schatting van de prijs [3, 4, 5]. Op basis van de verzamelde informatie berekent CMS een internationale referentieprijs voor een geneesmiddel [2]. Als een geneesmiddelenbedrijf een prijs rekent die hoger ligt dan de referentieprijs, dan moet het bedrijf het verschil via een zogeheten rebate terugbetalen. Bij niet-naleving kan een financiële sanctie volgen.
GLOBE richt zich op intramurale geneesmiddelen, oftewel geneesmiddelen die een zorgverlener toedient bij patiënten, bijvoorbeeld:
GLOBE richt zich in eerste instantie op:
Geneesmiddelen waarvoor een Maximum Fair Price is onderhandeld, binnen het Medicare Drug Price Negotiation Program, zijn uitgesloten van GLOBE. Bij GLOBE wordt de vergoeding in Medicare gekoppeld aan de internationale referentie. Als de ontvangen vergoeding hoger is, zou de fabrikant een aanvullende korting moeten betalen.
Het GUARD-model (Guarding U.S. Medicare Against Rising Drug Costs) is een voorgesteld verplicht model voor geneesmiddelen binnen Medicare Part D. Volgens de laatste stand van zaken start het model op 1 januari 2027 en gaat het vijf jaar lopen.
Aan geneesmiddelenbedrijven wordt gevraagd om informatie over de prijs aan te leveren. Doet het bedrijf dat niet, dan gebruikt CMS openbare informatie of maakt het een schatting van de prijs [3, 4, 5]. Op basis van de verzamelde informatie berekent CMS een internationale referentieprijs voor een geneesmiddel [2]. Als een geneesmiddelenbedrijf een prijs rekent die hoger ligt dan de referentieprijs, dan moet het bedrijf het verschil via een zogeheten rebate terugbetalen. Bij niet-naleving kan een financiële sanctie volgen.
GUARD richt zich in eerste instantie op:
Hoeveel geneesmiddelen daadwerkelijk onder het model vallen, is aan CMS [8]. Naar verwachting zal 38% van de hierboven genoemde geneesmiddelen te maken krijgen met een internationale prijsreferentie.
De Amerikaanse overheid heeft inmiddels met 26 geneesmiddelenbedrijven vrijwillige afspraken gesloten over MFN-pricing voor nieuwe en bestaande geneesmiddelen. Per april 2026 hadden 17 grote geneesmiddelenbedrijven een MFN-overeenkomst getekend [9], op 31 augustus kwamen daar 9 middelgrote bedrijven bij [35]. Samen zijn de bedrijven goed voor 89% van de markt voor merkgeneesmiddelen [9].
De Raad van Economische Adviseurs (Council of Economic Advisors) schat dat de totale besparingen als gevolg van de MFN-overeenkomsten van president Trump de komende tien jaar 600 miljard dollar zullen bedragen [35].
De afspraken zijn formeel vrijwillig. Maar deelnemende fabrikanten kunnen rekenen op meer beleidsmatige stabiliteit. En bedrijven die niet meedoen, riskeren maatregelen als invoerheffingen.
Vrijwillige afspraken over MFN-pricing die de Amerikaanse overheid heeft gesloten met geneesmiddelenbedrijven.
De Amerikaanse regering wil toekomstige geneesmiddelen vanaf lancering aan internationale prijsvoorwaarden koppelen (‘prospective MFN’). Dit beleid is vrijwillig. Geneesmiddelenbedrijven tekenen overeenkomsten met het Witte Huis waarin ze beloven MFN-prijzen te hanteren voor nieuwe geneesmiddelen [10].
In tegenstelling tot GLOBE en GUARD, die voor al bestaande geneesmiddelen zijn ingericht, geldt prospective MFN voor alle nieuwe geneesmiddelen die een geneesmiddelenbedrijf in de VS lanceert. Het beleid is ook breder dan GLOBE en GUARD. Het geldt voor alle markten, inclusief private verzekeraars [10].
Het Witte Huis raamt de besparing van deze prospectieve variant op termijn op 529 miljard dollar. Dit is een regeringsschatting en geen onafhankelijk vastgestelde uitkomst [10].
GENEROUS (GENErating cost Reductions fOr U.S. Medicaid) is een rekenmodel voor geneesmiddelen die worden vergoed binnen Medicaid, de zorgverzekering voor mensen met een laag inkomen. Het rekenmodel is van kracht sinds begin 2026, heeft een looptijd van vijf jaar en wordt uitgevoerd door de federale overheid samen met de staten.
Het vrijwillige GENEROUS-model helpt Amerikaanse staten lagere prijzen of kortingen af te spreken met geneesmiddelenbedrijven. CMS onderhandelt namens deelnemende staten. Het model kan worden gebruikt voor geneesmiddelen waarvoor een fabrikant een prijs aanbiedt die aansluit bij internationale referentieprijzen. In ruil daarvoor kunnen afspraken worden gemaakt over:
De acht referentielanden zijn Canada, Denemarken, Duitsland, Frankrijk, Italië, Japan, Zwitserland en het Verenigd Koninkrijk. Dat is een andere, kleinere groep dan bij GLOBE en GUARD. Een afgebakende lijst met geneesmiddelencategorieën bestaat nog niet [11].
GENEROUS wijkt af van GLOBE en GUARD: de benchmark is de op één na laagste, door de fabrikant gerapporteerde nettoprijs uit de acht landen, gecorrigeerd voor koopkrachtverschillen (‘purchasing power parity‘) [12, 13]. De aanvullende rebate wordt berekend als het verschil tussen de Amerikaanse Medicaid-prijs en deze internationale referentieprijs. Omdat deelname vrijwillig is, ligt de uitwerking van het model nog niet vast.
BALANCE is een vrijwillig model gericht op GLP-1-geneesmiddelen (voor diabetes type 2, obesitas en gewichtsbeheersing), dat toegang en leefstijlondersteuning wil vergroten voor deelnemende Medicaid-staten en Medicare Part D-plannen. Het model is van kracht gegaan op 1 juli 2026 en loopt naar verwachting tot 31 december 2027 [14].
Volgens het Witte Huis hebben op 31 augustus 2026, twee maanden na de lancering van het programma, meer dan 500.000 mensen in totaal 216 miljoen dollar bespaard op deze medicijnen [35].
In tegenstelling tot GLOBE, GUARD en GENEROUS werkt BALANCE niet primair via een vastgestelde referentieprijs, maar via directe onderhandeling. Het bevat naast prijsafspraken ook voorwaarden rond vergoeding en toegang [14].
Het model heeft als doel om de prijs van GLP-1-geneesmiddelen te verlagen en de toegang ervan binnen Medicaid en Medicare Part D te vergroten. CMS wil hiervoor namens deelnemende Medicaid-staten en Medicare Part D-plannen met geneesmiddelenbedrijven onderhandelen.
De Amerikaanse overheid heeft met een aantal geneesmiddelenbedrijven afspraken gemaakt over lagere nettoprijzen (dus inclusief korting) voor geselecteerde geneesmiddelen. Deze kortingen worden via het federale platform TrumpRx.gov zichtbaar gemaakt voor patiënten.
Via het platform krijgen patiënten een coupon, waarmee ze het geneesmiddel via een regulier verkoopkanaal of in sommige gevallen rechtstreeks bij het geneesmiddelenbedrijf kunnen kopen.
TrumpRx.gov is een Amerikaans online platform dat patiënten naar lagere geneesmiddelenprijzen moet leiden. Het platform lanceerde op 5 februari 2026 met 43 geneesmiddelen van vijf fabrikanten [15]. Het is vooral bedoeld voor Amerikaanse patiënten die buiten hun verzekering betalen. De kortingen variëren per geneesmiddel, dosis en verpakking. Bij lancering varieerden de kortingen tussen ongeveer 33% en 93% ten opzichte van de catalogusprijs [16]. Sinds de lancering in februari zouden patiënten via TrumpRx meer dan 700 miljoen dollar hebben bespaard op geneesmiddelen [35].
TrumpRx.gov is geen webshop en verkoopt zelf geen geneesmiddelen. Het platform werkt als een centrale kortingsportal [17, 18]:
Belangrijke beperkingen [19]:
Bij de lancering waren er 43 geneesmiddelen beschikbaar, waaronder obesitasmedicijnen, insulinepreparaten, vruchtbaarheidsmiddelen en inhalatoren. Het aantal geneesmiddelen op het platform is daarna toegenomen via partnerschappen met Cost Plus Drugs, Amazon Pharmacy en GoodRx [17].
De invloed van TrumpRx op de totale Amerikaanse geneesmiddelenmarkt is nog onzeker. Het platform maakt wel zichtbaar dat Amerikaanse patiënten soms verschillende prijzen voor hetzelfde geneesmiddel tegenkomen.
De regering-Trump wil de VS opnieuw positioneren als vestigingsplaats voor de hele geneesmiddelenketen. Om dat te bereiken zet de Amerikaanse overheid een combinatie in van handelsmaatregelen, binnenlandse investeringen, regelgevende hervormingen en stimuleringsmaatregelen. Concreet willen de VS:
De beschreven maatregelen zijn tot nu toe niet vastgelegd als één samenhangende wet. Dat betekent dat deze maatregelen nog kunnen worden aangepast of aangevochten. Ook zou een volgende regering van koers kunnen wijzigen.
Op 15 januari 2026 kondigde president Trump The Great Healthcare Plan aan. Dat is een bredere beleidsnotitie die naast geneesmiddelenprijzen ook maatregelen omvat omtrent verzekeringspremies, en transparantie-eisen voor verzekeraars en zorgaanbieders. Dit plan moet onder meer de bestaande MFN-pricing-maatregelen wettelijk vastleggen, zodat de prijsverlagingen niet langer alleen op uitvoerende maatregelen en vrijwillige deals berusten.
Bij de aankondiging noemde Trump de inzet op dalingen van geneesmiddelenprijzen van 80% tot 90%. Ook riep hij het Congres op om het voorstel zonder uitstel aan te nemen [23]. Per augustus 2026 waren er geen publiek bekende wetstrajecten opgestart om The Great Healthcare Plan wetgevend vast te leggen, maar de intentie van het Witte Huis om het MFN-beleid toekomstbestendig te maken is duidelijk.
Geneesmiddelenbedrijven willen dat hun middelen zo snel mogelijk bij patiënten terechtkomen. Dat is primair waar zij voor bestaan: het leven van patiënten verbeteren, verlengen of redden. MFN-pricing kan fabrikanten desondanks voor lastige afwegingen stellen, waarbij een snelle introductie in een bepaald land kan botsen met de financiële gevolgen van een lage prijs die elders als referentie gaat gelden.
Voor een gemiddeld geneesmiddelenbedrijf is een individueel referentieland vaak maar een klein deel van de wereldwijde afzetmarkt. De Verenigde Staten zijn goed voor ongeveer 54,8% van de wereldwijde geneesmiddelenomzet [24]. Als een lage prijs in een referentieland automatisch wordt gebruikt als basis voor de Amerikaanse vergoeding, kan het financiële belang voor een fabrikant sterk uit balans raken en het innovatiemodel vastlopen.
De hieronder staan mogelijke keuzes die bedrijven kunnen nemen als gevolg van het MFN-beleid.
Door de lancering uit te stellen, kan een fabrikant eerst in landen met minder prijsdruk verkopen en de prijs in het referentieland pas later, en eventueel onder gunstiger voorwaarden, vaststellen. Zo voorkomt de fabrikant dat een vroege, lage prijs meteen doorwerkt in de Amerikaanse referentieberekening. De prijs die uiteindelijk in het referentieland wordt afgesproken, telt dan vanaf een later moment mee.
Een geneesmiddelenbedrijf kan een hardere opstelling kiezen tegenover een nationale onderhandelpartner, omdat elke toegezegde korting niet alleen in dat land geldt, maar via de referentieprijs ook de Amerikaanse vergoeding kan verlagen. Het onderhandelingsbelang van het bedrijf strekt zich zo uit tot ver buiten het land waarin wordt onderhandeld. Dit kan de doorlooptijd van lokale prijsonderhandelingen verlengen.
Als de verwachte omzet in een klein land niet opweegt tegen het risico dat de prijs daar de Amerikaanse vergoeding drukt, kan een fabrikant besluiten een geneesmiddel helemaal niet in dat land te lanceren. Dit is voor een fabrikant een uiterste middel, omdat het rechtstreeks ingaat tegen het doel om patiënten te bereiken. Het risico is het grootst bij landen met een beperkte afzetmarkt en een streng prijsbeleid.
EFPIA, de Europese branchevereniging van de geneesmiddelensector, bevestigt dat fabrikanten bovenstaande keuzes overwegen. Ook waarschuwt de branchevereniging dat Amerikaanse MFN-referenties de Europese markttoegang kunnen raken [25].
Volgens GlobalData/FiercePharma daalde het aantal nieuwe lanceringen in Europa in de tien maanden na het presidentieel besluit van Trump van mei 2025 met circa 35% ten opzichte van de tien maanden ervoor. Dat is een korte periode die geen enkele oorzaak sluitend bewijst, maar het laat wel een scherpe knik zien [26].
Een Europese enquête onder kleine en middelgrote geneesmiddelenbedrijven (EUCOPE; Copenhagen Economics) laat zien dat uitstel of terugtrekking van lanceringen, vooral in lageprijslanden, door 64% van de ondervraagde bedrijven waarschijnlijk wordt geacht op korte termijn (1-3 jaar) en door 82% op lange termijn (5-10 jaar). Dit zijn verwachtingen van bedrijven zelf en geven daarmee aan in welke richting de sector zich beweegt [27].
Strategische keuzes van fabrikanten kunnen doorwerken in alle landen op de Amerikaanse referentielijsten, waaronder Nederland.
Onderzoek naar externe referentieprijzen laat zien dat zulke systemen markttoegang kunnen vertragen en introducties kunnen ontmoedigen [28, 29]. Latere introductie en/of beperktere beschikbaarheid van innovatieve geneesmiddelen kunnen vervolgens verschillende ongewenste consequenties hebben die patiënten, zorgverleners, het zorgstelsel, de economie en strategische weerbaarheid van Nederland raken.
Nederland staat in de voorgestelde referentiegroep voor GLOBE en GUARD [2]. Een relatief lage Nederlandse prijs kan op die manier als argument dienen voor een soortgelijk lage Amerikaanse vergoeding. Daardoor krijgt een prijsafspraak, die past bij het Nederlandse zorgbudget, gevolgen in een veel grotere markt.
Nederland voert restrictief beleid waarin prijdrukkende beleidsinstrumenten (zoals grenzen voor de betalingsbereidheid, wettelijke maximumprijzen en inkoopinstrumenten als tenders en preferentiebeleid) een grote rol spelen. De uitgaven aan innovatieve geneesmiddelen zijn aantoonbaar onder controle. Ze groeien minder hard dan andere vormen van zorg [33, 34]. Tussen 2020 en 2024 namen deze uitgaven met 13% toe [30, 31], terwijl de totale zorguitgaven met 33,1% stegen [32].
Dat beleid blijkt dus effectief voor het eigen zorgbudget. Maar de bestaande beleidskaders zijn primair nationaal gericht op betaalbaarheid en bevatten, voor zover bekend, geen systematische toets op de internationale doorwerking van diezelfde lage prijzen. Daardoor ontbreekt ook handelingsperspectief wanneer de internationale context majeur wijzigt.
[1] The White House (2025, 12 mei). Executive Order: Delivering Most-Favored-Nation Prescription Drug Pricing to American Patients.
[2] Centers for Medicare & Medicaid Services (2026). CMS proposes new mandatory GLOBE Model.
[3] Hyman, Phelps & McNamara, P.C. (2021, 22 januari). Most Favored Nation drug pricing rule on hold awaiting changes. FDA Law Blog.
[4] ISPOR (2026, 16 februari). International reference pricing comes to America: The MFN policies explained. Value & Outcomes Spotlight.
[5] Centers for Medicare & Medicaid Services (2025). Fact sheet: Most Favored Nation Model for Medicare Part B drugs and biologicals – interim final rule with comment period.
[6] ISPOR (z.d.). Congrespresentatie over het GLOBE-model.
[7] Federal Register (2025, 23 december). GLOBE Model, voorgestelde regelgeving.
[8] Centers for Medicare & Medicaid Services (z.d.). GUARD Model. CMS.gov.
[9] The White House (2026, 23 april). Fact sheet: President Donald J. Trump announces deal with Regeneron to bring Most-Favored-Nation pricing to American patients.
[10] The White House (2026, mei). Savings from Most-Favored-Nation drug pricing policy.
[11] Centers for Medicare & Medicaid Services (z.d.). GENEROUS Model. CMS.gov.
[12] Centers for Medicare & Medicaid Services (2025). GENEROUS Model: State Request for Applications (RFA).
[13] KFF (Kaiser Family Foundation) (2026). A look at the GENEROUS Model and factors that could impact Medicaid drug costs.
[14] Centers for Medicare & Medicaid Services (z.d.). BALANCE Model. CMS.gov.
[15] NPR (2026, 5 februari). TrumpRx.gov launches with discounts on some drug prices.
[16] The Hill (2026). Trump unveils TrumpRx website for prescription drugs.
[17] Congress.gov (2026). TrumpRx: Background and Implementation.
[18] Washington Times (2026). What to know about TrumpRx: The White House’s new prescription drug platform.
[19] KFF (Kaiser Family Foundation) (2026, 24 februari). TrumpRx: What’s the Value for Customers?
[20] European Commission, Directorate-General for Trade (2025, 21 augustus). Joint Statement on a United States-European Union Framework on an Agreement on Reciprocal, Fair, and Balanced Trade.
[21] Eurostat / Europese Commissie (2026, 13 april). Medicinal & pharma products: €221 billion trade surplus.
[22] U.S. Food and Drug Administration (2026). Section 804 Importation Program: Policies and Authorizations.
[23] The White House (2026, mei). Fact sheet: President Donald J. Trump announces expansion of TrumpRx.gov to bring Americans transparency and choice on everyday medicines.
[24] EFPIA (2025). The Pharmaceutical Industry in Figures: Key Data 2025. European Federation of Pharmaceutical Industries and Associations.
[25] EFPIA (2026). Patients in Europe waiting longer for new medicines as inequality grows between member states.
[26] FiercePharma (2026, 24 juni). Lilly exec says MFN will affect company’s obesity pill launch strategy in Europe: report.
[27] Copenhagen Economics (2026, januari). Economic contribution of EUCOPE’s membership and trade implications following U.S. policy measures.
[28] Voehler, D., Koethe, B. C., Synnott, P. G., & Ollendorf, D. A. (2023). The impact of external reference pricing on pharmaceutical costs and market dynamics. Health Policy OPEN, 4, 100093.
[29] Maini, L., & Pammolli, F. (2023). Reference pricing as a deterrent to entry: Evidence from the European pharmaceutical market. American Economic Journal: Microeconomics, 15(2), 345–383.
[30] Zorgcijfersdatabank.nl (2026). Uitgaven extramurale geneesmiddelen: Materiaalkosten (1 = 1.000) 2020-2024 per ATC-hoofdgroep.
[31] Zorgcijfersdatabank.nl (2026). Totale uitgaven geneesmiddelen: Zorgkostenontwikkeling Zorgverzekeringswet 2021-2025.
[32] CBS (2026). Totale zorguitgaven: Uitgaven gezondheids- en welzijnszorg; kerncijfers (CBS)
[33] Zorgcijfersdatabank.nl (2026). Uitgaven: Huisartsenzorg.
[34] Zorgcijfersdatabank.nl (2026). Uitgaven: Medisch specialistische zorg.
[35] The White House (2026, 31 augustus). Fact Sheet: President Donald J. Trump Announces Deal with Nine Additional Pharmaceutical Manufacturers to Lower Drug Prices for Americans
[36] ING THINK (2026, 3 september). Trump’s MFN policy is reshaping global pharma, not prices.
[37] The White House (2025, 5 mei). Fact Sheet: President Donald J. Trump Announces Actions to Reduce Regulatory Barriers to Domestic Pharmaceutical Manufacturing
[38] The White House (2025, augustus). Ensuring American Pharmaceutical Supply Chain Resilience by Filling the Strategic Active Pharmaceutical Ingredients Reserve
[39] FDA (2026, juni). FDA Selects Seven Participants for PreCheck Pilot Program to Advance U.S. Drug Manufacturing.
[40] HHS (2026, 22 juni). HHS Launches Unprecedented Department-Wide Effort to Restore American Leadership in Clinical Trials.
[41] The White House (2026, juli). Science: A New Golden Age