'Toegang tot nieuwe geneesmiddelen moet gelijke tred houden met de ontwikkeling ervan'

Zonder betere afstemming verplaatsen investeringen, klinisch onderzoek en marktintroducties zich steeds verder naar andere regio’s, waarschuwt Zieler. Dan krijgen patiënten elders als eerste toegang tot de nieuwste behandelingen. De kans om dat te keren is er nog. Daarvoor zijn volgens hem prijsafspraken nodig die vernieuwing belonen en goedkeuringsprocedures die sneller en in alle lidstaten hetzelfde verlopen. Ook moet er een data-infrastructuur komen waarmee Europa kan concurreren om complexe internationale ontwikkelprogramma’s. Die doelen zijn haalbaar, stelt hij.

Minder dan de helft toegankelijk

Gemiddeld genomen is minder dan de helft (45%) van de geneesmiddelen die tussen 2021 en 2024 door het EMA zijn goedgekeurd beschikbaar in Europa. Het EMA keurde in die periode in totaal 168 nieuwe geneesmiddelen goed. Daarvan waren er begin 2026 gemiddeld 76 beschikbaar in de EU27-landen. Dat blijkt uit de EFPIA Patients W.A.I.T. Indicator 2025.

Dat heeft volgens Zieler te maken met de versnippering in Europa. De EU heeft één regelgevingskader, maar elke lidstaat voert eigen procedures en prijsonderhandelingen met eigen termijnen. Bedrijven kunnen een nieuw geneesmiddel daardoor niet meteen na goedkeuring aan patiënten in de hele EU aanbieden.

Prijsbeleid stuurt keuzes

Prijsverwachtingen bepalen steeds vaker waar en wanneer bedrijven een geneesmiddel introduceren, aldus Zieler. Hij verwijst naar een analyse van GlobalData. In de tien maanden na de aankondiging van het Amerikaanse MFN-prijsbeleid lanceerden bedrijven in Europa 35 procent minder nieuwe geneesmiddelen dan in de tien maanden ervoor. In de Europese landen die als referentieland in de Amerikaanse prijsmodellen GLOBE en GUARD worden genoemd, was de daling 43 procent.

Ook de uitgaven lopen sterk uiteen. De VS besteden 0,78 procent van hun bbp per hoofd van de bevolking aan innovatieve geneesmiddelen. In andere landen met eveneens een hoog inkomen is dat 0,31 procent.

Verschuiving naar Azië

Het aandeel van de Europese Economische Ruimte in de klinische studies die wereldwijd starten, daalde van 22 procent in 2013 naar 12 procent in 2023. China groeide in die periode van 8 naar 29 procent. Het beoordelingsproces voor markttoegang van nieuwe geneesmiddelen duurt in Europa gemiddeld ongeveer 74 dagen langer dan in de VS en 40 dagen langer dan in China.

Europa heeft nog altijd sterke wetenschap, talent en onderzoekscapaciteit, zegt Zieler. Andere regio’s handelen sneller en werken meer gecoördineerd aan klinische ontwikkeling en toegang tot data.

EHDS biedt kans

Voor de data-infrastructuur ziet Zieler een kans in de European Health Data Space. Die maakt het mogelijk om gezondheidsgegevens voor onderzoek over de grens te gebruiken, als de lidstaten de afspraken goed invoeren. EFPIA wijst daarbij op toegang tot gegevens, bescherming van intellectueel eigendom en regels voor grensoverschrijdende overdracht.

De maatregelen die Zieler voorstelt, kunnen bepalen waar bedrijven geneesmiddelen ontwikkelen en waar patiënten er als eerste toegang toe krijgen.

Lees het hele artikel van Drug Discovery World (DDW): Why patient access must keep pace for innovative medicines