Meer aandacht voor toegang tot medicijnen in armere landen

De belangrijkste conclusie is dat bedrijven goede stappen zetten, maar dat nog niet genoeg patiënten daarvan profiteren. Novartis voert de ranglijst aan, gevolgd door GSK en AstraZeneca.

113 landen

De Nederlandse ondernemer Wim Leereveld richtte de stichting in 2003 op. Sinds 2008 vergelijkt de index de twintig grootste geneesmiddelenbedrijven van de wereld. De stichting is onafhankelijk en krijgt geen geld van de industrie.

De index kijkt naar 113 lage- en middeninkomenslanden (LMIC), zoals Kenia, Oeganda en Brazilië. De onderzoekers stellen drie vragen. Hoe regelt een bedrijf toegang in zijn organisatie? Denkt het bij de ontwikkeling van nieuwe medicijnen al na over patiënten in deze landen? En komen de medicijnen daar ook echt aan?

Twintig jaar verandering

Dit is de tiende editie. Vroeger ging het vooral om losse liefdadigheidsprojecten. Nu hoort toegang bij veel bedrijven bij de gewone bedrijfsvoering. Ze vragen bijvoorbeeld een lagere prijs in deze landen. Of ze geven andere fabrikanten toestemming om hun medicijn te maken.

Ook de index veranderde. Eerst telde vooral wat bedrijven beloofden. Nu kijkt de index vooral naar wat bedrijven echt doen en hoeveel patiënten ze bereiken.

Plan voor toegang

Voor 69% van de kandidaat-medicijnen in de laatste fase van onderzoek ligt er nu een plan om ze in LMIC beschikbaar te maken. Dat is meer dan drie keer zoveel als in 2018. Bij kankermedicijnen gaat het om 65% van alle kandidaat-middelen in onderzoek.

Zes bedrijven hebben een speciale aanpak om groepen te bereiken die nu weinig zorg krijgen. Samen zijn ze actief in alle 113 landen.

Betaalbaarheid en voorraad

Veel plannen gaan alleen over de vraag of een land het medicijn toelaat. Bij niet-overdraagbare ziekten, zoals diabetes, hart- en vaatziekten en kanker, geldt dat voor 43% van de plannen. Betaalbaarheid en voldoende voorraad krijgen minder aandacht.

Bedrijven zeggen ook dat ze meer patiënten bereiken. Volgens de index laten ze vaak niet duidelijk genoeg zien welke patiënten, met welk medicijn en in welk land. Daardoor is het lastig te zeggen wat hun aanpak echt oplevert.

Goede voorbeelden

De index noemt vijf best practices die andere bedrijven als inspiratie kunnen gebruiken.

• Novartis meet patiëntbereik met een vaste methode en maakt die methode openbaar.
• Sanofi publiceert per land hoeveel patiënten het bereikt.
• Roche doet klinisch onderzoek naar kankermedicijnen in zes Afrikaanse landen.
• Pfizer maakte al vroeg in de ontwikkeling een toegangsplan voor een vaccin dat pasgeborenen beschermt.
• Takeda leverde zijn denguevaccin in 2025 aan 29 landen. 95% van de doses ging naar LMIC.

Gezamenlijke inspanning nodig

De financiering van de wereldwijde gezondheid staat onder druk, terwijl de zorgvraag toeneemt. Bedrijven kunnen hun goede voorbeelden daarom breder inzetten. De index vraagt ze om voor elk nieuw medicijn een plan te maken dat ook over prijs en levering gaat.

Bedrijven bepalen mede de prijs, de productie en de levering van hun medicijnen. Volgens de index houdt het werk daar niet op. De index roept bedrijven en andere partijen op om samen op te trekken, zoals overheden, gezondheidsorganisaties en zorgverleners in de landen zelf. Bij kanker gaat het bijvoorbeeld om samenwerking met behandelcentra, van screening tot behandeling.

Verder lezen

Lees de volledige Access to Medicine Index 2026 op accesstomedicinefoundation.org.