Nieuw geneesmiddelenstelsel blijkt een bezuinigingsinstrument

Patiënten in Nederland wachten nu al gemiddeld zestien maanden op een nieuw geneesmiddel. De VIG vreest dat die wachttijddoor de bezuiniging nóg langer wordt, terwijl het nieuwe stelsel juist een kans biedt om de toegang te verbeteren.

Prikkel om minder te vergoeden

De bezuiniging komt uit het coalitieakkoord en loopt op van €35 miljoen in 2028 naar €150 miljoen per jaar vanaf 2030. Tot nu toe presenteerde het kabinet het nieuwe stelsel als een manier om meer grip te krijgen op de instroom van nieuwe geneesmiddelen en de toegang te versnellen. Het uitgangspunt was ‘snel waar het kan en uitgebreid waar het moet’.

Een vast besparingsbedrag geeft een prikkel om minder nieuwe geneesmiddelen te vergoeden. Voor patiënten betekent dit dat nieuwe geneesmiddelen nog later of helemaal niet beschikbaar komen.

Lang wachten op nieuwe behandelopties

Na EMA-goedkeuring wachten patiënten in Nederland gemiddeld 493 dagen op een nieuw geneesmiddel. Voor mensen met kanker is dat 525 dagen, voor mensen met een zeldzame ziekte 561 dagen.

In andere Europese landen gaat het vaak sneller. Van de 51 nieuwe geneesmiddelen en toepassingen die in maart 2026 in Nederland op een vergoedingsbesluit wachtten, waren er in Duitsland al 48 beschikbaar. Een Nederlandse patiënt wacht zo op een behandeling die een patiënt over de grens al krijgt.

Uitgaven beheerst, toegang loopt achter

Lange wachttijden werden lang verklaard uit hoge prijzen en stijgende uitgaven aan geneesmiddelen. Dat beeld is achterhaald. De netto uitgaven (de totale kosten van geneesmiddelen na kortingen, vergoedingen en andere verrekeningen) aan geneesmiddelen vormden in 2024 4,2 procent van de totale zorguitgaven [1, 2].

In ziekenhuizen daalde het aandeel geneesmiddelen in de totale ziekenhuisuitgaven van 10,1 procent in 2020 naar 8,8 procent in 2024, terwijl meer patiënten met deze middelen werden behandeld [3, 4]. De minister van VWS concludeert zelf dat de uitgaven aan innovatieve geneesmiddelen op dit moment niet problematisch zijn [5].

Langste stap blijft buiten beeld

Na Europese goedkeuring beoordeelt het Zorginstituut of een nieuw geneesmiddel goed werkt en wat een redelijke prijs is. Daarna onderhandelt het ministerie met de fabrikant over de prijs. Die onderhandeling is de langste stap en er geldt geen vaste termijn voor het afronden daarvan.

Toch staan er in het stelsel geen doelen om de wachttijd te verkorten of de beschikbaarheid te vergroten. Ook vallen de prijsonderhandelingen erbuiten. Een besparingsdoel van €150 miljoen legt extra druk op die onderhandelingen. Het geeft een prikkel om minder te vergoeden, het pakket verder te beperken en nog scherper te onderhandelen. Daardoor wordt de kans groter dat patiënten langer moeten wachten of helemaal geen toegang krijgen.

Koppel bezuinigingsdoel los

VIG-directeur Carla Vos: ‘Patiënten wachten in Nederland nu al ruim zestien maanden op een nieuw geneesmiddel, terwijl de uitgaven beheerst zijn. Het nieuwe stelsel is dé kans om de wachttijd aan te pakken. Als het TSG vooral een bezuinigingsopdracht meekrijgt, gaat die kans verloren.’

Het TSG is nog niet af. Het kabinet noemt ‘snel waar het kan’ zelf het uitgangspunt van het nieuwe stelsel. Met een harde termijn en zonder bezuinigingsdoel kan het stelsel dat ook waarmaken.

Verder lezen

Memo VIG begrotingsbehandeling VWS, oktober 2026

Bronnen: